فولکسونومی - folk - Taxonomy

فولکسونومی – folk – Taxonomy – folksonomy

فولکسونومی – folk – Taxonomy – folksonomy

 

چکیده:

افزایش سرعت تولید و انتشار اطلاعات در شبکه جهانی وب و نیاز سازمان­ها به دسترسی موثر به این اطلاعات، کار سازماندهی منابع موجود در پرتال­ها را به امری ضروری تبدیل ساخته است. تلاش­های انجام شده در سال­های اخیر مانند استفاده از واژگان کنترل شده و اصطلاح­نامه­ها در ایجاد راهنماهای وبی، گسترش رده بندی­های دیوئی و کنگره در جهت رده بندی منابع اینترنتی و به کارگیری ابر داده­ها برای سهولت دسته بندی اطلاعات از جمله تلاش­های انجام گرفته در این خصوص می­باشد تا با بکارگیری آنها، علاوه بر سهولت در بازیابی اطلاعات، میزان دسترس پذیری به منابع اطلاعاتی برای کاربران افزایش یابد.

پژوهش حاضر به معرفی نوعی رده بندی جدید با عنوان «فولکسونومی»[۱] می­پردازد و نقش آن را در بهبود بازیابی اطلاعات توسط کاربران در پرتال­های سازمانی بررسی و امکان سنجی می­نماید، توسعه خدمات «آگاهی رسانی جاری»[۲]، اشاعه و اشتراک اطلاعات تحت وب و نیز تاثیر استفاده از این روش نوین در رده بندی انواع فرمت­های اطلاعاتی از قبیل متن، فایل­های صوتی و تصویری، صفحات وب، کتاب­های الکترونیکی و غیره را در پرتال­های سازمانی بررسی می­کند و نیز مواردی از پروژه­های انجام شده در این زمینه را بر می­شمارد.

 

بیان مسئله:

در حال حاضر که در اواسط عصر اطلاعات هستیم و از یک طرف با سرعت بالای تولید حجم عظیمی از اطلاعات روبه­رو هستیم و از طرف دیگر با نیاز به دانش و آگاهی در سازمان­ها، از این رو پورتال­های سازمانی نوعی از سیستم­های اطلاعاتی هستند که به عنوان پاسخ به این نیاز سازمان­ها مطرح می­شوند و معمولاً ابزار اصلی مدیریت دانایی نامیده می­شوند.

پس از تزریق این حجم عظیم اطلاعات به درون پرتال­های سازمانی و جایگزینی پورتال­ها با کتابخانه­های عمومی در سازمان، موضوع جامعیت و مانعیت در بازیابی اطلاعات از اهمیت ویژه و استراتژیکی برای سازمان­ها بر­خورد دار می­گردد.

امروزه به همان میزان که روزانه حجم عظیمی از اطلاعات در وب منتشر می­گردد، دسترسی کاربران به اطلاعات مورد نیازشان نیز پیچیده و دشوارتر شده است، بخصوص اگر جستجو و بازیابی در بین میلیاردها رکورد اطلاعاتی که به اشکال مختلف از قبیل صفحات HTML[۳] (زبان نشانه گذاری متنی)، اسناد و متون الکترونیکی، فایلهای صوتی و تصویری و داده­های گرافیکی باشد که بدون هیچ گونه نظم و ترتیب استاندارد و مشخصی در سرتاسر شبکه وب پراکنده شده­اند. وب اکنون به عنوان یک منبع اطلاعاتی روزآمد و همیشه در دسترس در نظر گرفته می­شود و به کتابخانه­ای مبدل شده که دانش های بشری را به شکلی الکترونیکی در خود گردآوری کرده است اما مهم­ترین و اصلی­ترین تفاوت این به اصطلاح کتابخانه دیجیتالی بزرگ با کتابخانه­های معمولی، در روند سازماندهی و رده بندی اطلاعات و اسناد موجود در آن است زیرا استانداردها و قوانین مدونی با هدف گردآوری، سازماندهی، بازیابی و اشاعه اطلاعات و دانش در کتابخانه ها تدوین گردیده که از جمله آنه می­توان به قوانین فهرست نویسی انگلو امریکن یا رده بندی­های دهدهی دیوئی و کنگره اشاره کرد (فتاحی، ۱۳۷۷)؛ در حالی که یک چنین قوانین مشابهی برای اطلاعات و اسناد موجود در وب تدوین نشده­اند.

کار سازماندهی سیستم­­های اطلاعاتی در پرتال­های سازمانی بر عهده موتور‌های جستجوی درون پرتال می‌باشد، اما در این میان نکته مهم و قابل ذکر این است که حاصل کاوشی که در پرتال صورت می‌گیرد بعضاً دارای مشکلات و نواقصی است که هنوز مورد بحث محافل علمی بوده و تا کنون راه­کار جامع و کاملی که منجر به باز‌یابی دقیق اطلاعات درون پرتال­ها بشود ارائه نگردیده است، به عبارتی دیگر موتورهای جستجوگر درون پرتال هرچه قدر هم که قوی و کار‌آمد باشند به دلیل بالا بودن حجم، تنوع موضوع و منابع موجود در سیستم­­های اطلاعاتی قادر به ساز‌ماندهی مناسب تمام اطلاعات نیستند، بنابراین هیچ یک از موتور‌های جستجوگر درون پرتالی قابلیت جستجوی تمامی منابع اطلاعاتی موجود در شبکه پرتال را نداشته و به طور معمول نتایج جستجو در پرتال­ها بصورت سیاهه‌ای بسیار طولانی و غیر قابل فهم از مطالب و منابع کم ‌ربط و حتی در مواردی کاملا نامربوط در اختیار جستجو‌گر قرار می‌گیرد که این امر باعث کاهش جامعیت و مانعیت[۴] بازیابی اطلاعات در سازمان­ها می­گردد.

همچنین با نگاهی به معماری اطلاعات در شبکه­های اجتماعی امروزیی به این استنباط می­رسیم که امکان تولید و اشتراک­گذاری مطالب با برچسب­های دلخواه کاربر باعث ایجاد انگیزه درونی در کاربران برای مدیریت و نمایه سازی اطلاعات می­­گردد و از طرفی کمبود این ویژگی در پرتال­های سازمانی موجب کاهش میزان تعاملات درون سازمانی ­گردیده است.

اهمیت و ضرورت:

با ظهور انقلاب اطلاعات، سهم صنعت ارتباطات و فناوری اطلاعات در سراسر دنیا در روابط اقتصادی و اجتماعی به یکباره افزایش یافته و بدلیل ارزش بلقوه اطلاعات و استفاده­های کاربردی از آن تبدیل به نوعی ثروت گردیده است و دقیقاً همان نقشی که طلا و نفت در دوره انقلاب اقتصادی پیشین ایفاء کرده­اند، صنعت فناوری اطلاعات در عصر حاضر بر عهده دارد.

اطلاعات، اسناد و مدارک محصول اندیشه، فعالیت­ها و تجربیات گرانبهایی است که در تعالی اهداف سازمان­ها نقش مهمی دارند و یکی از ابزارهای مهم مدیریتی در تهیۀ برنامه­­های سازمان محسوب­ می­شوند درنتیجه باید بطور موثر از آن استفاده گردد

بر اساس گزارشات روزانه حجم بسیار زیادی از اطلاعات تولید می­گردد و به درون سیستم­های اطلاعاتی در پرتال­های سازمانی انتقال می­یابد، استفاده بهینه از این اطلاعات ارزش­های استراتژیکی را در تصمیم­گیری­های مدیریتی برای سازمان ایجاد می­نماید، بنابراین لازم است تا سازمان­های دولتی برای بهبود رده­بندی و نمایه­سازی این اطلاعات برنامه‌ریزی دقیقی داشته باشند.

یکی از روش­های به­روز در رده بندی و نمایه­سازی اطلاعات روش فولکسونومی می­باشد، ضرورت استفاده از فولکسونومی یا رده بندی اجتماعی در حالی در سازمان­ها احساس می­گردد که نمایه سازان حرفه­ای در سازمان­ها وجود نداشته، از این رو سازمان­ها می­توانند با صرف کمترین هزینه مالی و زمانی منابع اطلاعاتی موجود در پرتال­ها را سازماندهی و رده بندی نمایند.

از طرفی نرم­افزارهای اجتماعی دارای کارکردهای مفیدی در جهت افزایش تعاملات و انگیزش افراد درون سازمانی برای ساخت و رده بندی اطلاعات می­باشند.

نتیجه این کارکردها کمک به افزایش جامعیت و مانعیت در بازیابی اطلاعات پرتال­های سازمانی می­نماید و این دقیقا همان نیازی است که امروزه در پرتال­های سازمانی احساس می­گردد.

در طی این روند کاربر، اطلاعاتی را که دراشکال مختلف در وب بدست می­آورد، با استفاده از کلیدواژه­هایی که در اصطلاح فولکسونومی تگ[۵] یا برچسب نامیده می­شوند، طبقه بندی کرده، اطلاعات آنها را در راهنماهای ویژه­ای که با استفاده از نرم افزارهای اجتماعی[۶]، مدیریت می­شوند وارد می­نماید و با دیگر کاربران به اشتراک می­گذارد.

نرم­افزارهای اجتماعی که با فناوری­های جدید ارتباطی و اطلاعاتی تحت وب نظیر RSS، RDF و AJAX اداره می­شوند، امکان دسته بندی تگ­ها را برای کاربران فراهم می­کنند و به نوعی نقش واسطه­گری را بین کاربران و داده ها ایفا می­نمایند. به این ترتیب هر کاربری می­تواند برچسب­های مورد علاقه خود را گردآوری کند، آنها را با دیگران به اشتراک بگذارد، از علائق کاربران دیگر آگاه شود و در گروه­های موضوعی مورد علاقه خود عضو گردد. برچسب در فولکسونومی، عنصر اصلی و مهم به شمار می رود که توسط خود کاربر خلق شده و زمینه ارتباط فکری وی را با منابع وب و کاربران دیگر فراهم می­کند.

 

اهداف و کارکردهای اصلی و مفید نرم­افزارهای اجتماعی[۷]:

نرم­افزارهای اجتماعی با استفاده از فناوری نوین نسل دوم وب موسوم به وب ۲[۸]، امکان تعامل کاربران و داده­ها را با یکدیگر، به اشکال مختلف فراهم آورده­اند. از ویژگی­های این نرم­افزارها می­توان به موارد زیر اشاره کرد Bryant, Todd (2006).

Bryant, Todd (2006). “Social Software in Academia”.EDUCAUSE Quarterly (2)2006. Retrieved March 10, 2007, from http://www.educause.edu/ir/library/pdf/eqm0627.pdf

  • ارتباطات و تعامل­های چند جانبه بین کاربران و داده­ها را موجب می­شود
  • کاربران دارای علائق مشترک را در محیط­های مجازی، گروه بندی و مجتمع می­نماید
  • زمینه­های موضوعی همفکری و هم­اندیشی را در بین کاربران بوجود می­آورد
  • اجتماعات مجازی را که دائما در حال رشد هستند پشتیبانی و بهبود می­بخشد
  • اشتراک داده­ها و اطلاعات را با بهره­گیری از فاکتورهایی نظیر RSS[۹]،[۱۰]XML و RDF[۱۱] فرآهم می­آورد
  • توسعه مشارکت­های اجتماعی مفید را موجب می­شود
  • موجب به اشتراک گذاشتن علاقه­مندی­ها توسط کاربران می­گردد
  • باعث ایجاد محتوا توسط کاربران می­گردد
  • موجب شکل­گیری و تقویت خرد جمعی می­گردد
  • همه کاربران فعال می­توانند در به اشتراک گذاری، سازماندهی، مدیریت و دسترسی به منابع مشارکت و فعالیت داشته باشند
  • کلیه کاربرانی که در برچسب گذاری اطلاعات مشارکت داشته­اند و کاربرانی که در برچسب گذاری اطلاعات مشارکت نداشته­اند می­توانند از دسته­بندی برچسب­ها استفاده نمایند

 

پیشینه پژوهش:

با افزایش نیازهای اطلاعاتی کاربران و رشد روزافزون حجم اطلاعات در وب، ضرورت سازماندهی و نظم و ترتیب بخشیدن به منابع اطلاعاتی موجود در وب، از سوی کتابداران و متخصصان اطلاع رسانی مطرح شده است (باتیلی، ۱۳۷۸؛ حاجی زین العابدینی،۱۳۸۱)

وب اکنون به عنوان یک منبع اطلاعاتی روزآمد و همیشه در دسترس درنظر گرفته می­شود و به کتابخانه­ای مبدل شده که دانش­های بشری را به شکل الکترونیکی در خود گردآوری کرده است، اما مهم­ترین و اصلی­ترین تفاوت این به­ اصطلاح کتابخانه دیجیتالی بزرگ با کتابخانه­های معمولی، در روند سازماندهی و رده بندی اطلاعات و اسناد موجود در آن می­باشد، زیرا استانداردها و قوانین مدونی با هدف گردآورى، سازماندهی، بازیابى و اشاعه اطلاعات و دانش در کتابخانه­ها تدوین شده که از جمله آنها می­توان به قوانین فهرست نویسى انگلوامریکن یا رده بندى­هاى دهدهى دیویى و کنگره اشاره کرد (فتاحى، ۱۳۷۷).

همواره یکى از تلاش­هاى وب این بوده است که کاربران گرفتار سازماندهى اطلاعات نشوند. اخیراً سیستم­هاى بر پایه فولکسونومی مانند del.icio.us کاربران را به نشانه گذارى کردن و معرفى علایقشان دعوت مى­کنند (نوروزى، ۲۰۰۷).

به منظور فهم بیشتر این فرآیند، مهم است که بررسى شود چگونه فولکسونومى­ها ساخته مى­شوند و مورد استفاده قرار مى­گیرند و میزان نیازهاى کاربران را که در فهرست سرعنوان­هاى موضوعى موجود یافت نمى­شود، مشخص و منعکس گردانند (اسپیترى، ۲۰۰۷)

ظهور محیط­های الکترونیکی جدید و منابع الکترونیکی مختلف، ضرورت الگوها، روشها، استانداردها و ابزارهای جدیدی را برای ذخیره، سازماندهی و بازیابی آنها مخصوصا منابع اینترنتی را می­طلبد (مختاری نبی، ۱۳۸۲)

رابطه بین سازماندهی اطلاعات و اینترنت یک رابطه دو سویه و تعاملی است. اینترنت از سویی تسهیلات فراوانی جهت سازماندهی اطلاعات پدید آورده است و از سوی دیگر تحت تاثیر روشهای سازماندهی اطلاعات قرار گرفته است. در این جا به برخی ازدلایلی که بحث سازماندهی را برای صفحات وب ضروری می سازد، اشاره می گردد:

مسائل و مشکلات جستجو و بازیابی اطلاعات در اینترنت از طریق موتورهای کاوش، توانایی­ها و مزایای فهرست­های کتابخانه ای در سازماندهی اطلاعات و حل مشکلات جستجو و بازیابی اطلاعات، فراهم آوردن امکان دسترسی به منابع ارزشمندی که به طور روز افزون به اینترنت افزوده می شود.

منابع موجود در اینترنت توسط افراد و سازمان­های گوناگون و با هدف های متفاوت به آن افزوده می شود. روز به روز بر تعداد صفحات خانگی توسط افراد افزوده می­گردد؛ به عبارت دیگر اکثر منابع بدون ضابطه و الگوی مشخص وارد اینترنت می شود.

بازیافت زیاد و نامربوط که یکی از مشکلات عمده پایگاه­های اطلاعاتی می­باشد در این جا نیز با شدت و دامنه بسیار گسترده تری به چشم می­خورد و موجب عدم دسترسی به اطلاعات مفید و مناسب در اینترنت می شود.

از نظر نوع و محتوای اطلاعات موجود در اینترنت برخی آنرا به مغازه سمساری تشبیه کرده اند که هر چیزی در آن یافت می شود. همین گوناگونی غیر موجه در برخی موارد موجب بیراهه رفتن کاربران، به ویژه کاربران غیر ماهر می شود که هنگام جستجو پیرامون مطلبی خاص از موضوع دیگر سر در می آورند.

در حالی که گستره و نوع اطلاعات در اینترنت حجیم و قابل توجه است اما این اطلاعات به صورتی ناقص و نابسامان سازماندهی شده است گاهی اوقات تا بدان اندازه ضعیف است که جستجو در اینترنت از نظر وقت و هزینه مقرون به صرفه نیست و کاربر ترجیح می­دهد به شبکه های اطلاع رسانی تجاری مراجع کند. اگر چه برای جستجو در اینترنت نرم افزارها یا موتورهای جستجوی گوناگونی در اختیار است اما اطلاعات اینترنت بطور مناسبی سازماندهی نشده و شیوه عمل موتورهای جستجو مانع از رسیدن به یک نتیجه مطلوب در بازیابی است. بعضا مشاهده می­شود که اطلاعات سایتی توسط پدیدآورنده آن یا مسئولان سایت از یک رایانه سرویس دهنده دیگری انتقال می یابد بدون آنکه به این تغییر نشانی اشاره ای شود.(محمدی، ۱۳۸۴)

مقایسه میان واژگان کنترل شده و کنترل نشده یا همان فولکسونومی­ها در روشن ساختن چهارچوب حاکم بر ساختار واژگان از نظر میزان مراجعه کاربران و میزان استفاده از واژگان جهت بررسی ویژگی­های فولکسونومی­ها به عنوان یک ساختار واژگانی جدید که علاوه بر ایجاد سرعت و سهولت دسترسی به عنوان منبعی مهم برای انتخاب و نگهداری واژگان به شمار می­روند خالی از فایده نیست. حال سوال این است که قدر میان این دو نوع ساختار زبانی متخصصی مدار (کنترل شده) و مردم مدار (کنترل نشده) همپوشانی وجود دارد؟

در این راستا تحقیقات متعددی نیز انجام شده است برای مثال لین و همکارانش در سال ۲۰۰۶ مقایسه میان واژگان کنترل شده و فولکسونومی­ها که به مقالات پزشکی مربوط می­شد انجام دادند. آنها به این نتیجه رسیدند که تنها ۱۱٪ میان این دو نوع واژگان همپوشانی وجود دارد و کاربران گرایش کمتری به ساختار اسمی کلمات که در سرعنوان­های موضوعی مش به عنوان یک ساختار زبانی کنترل شده موجود است نشان می­دهند.

در تحقیق دیگری که مارتین­لوتر­کینگ در بررسی که در سال ۲۰۰۸ با هدف بررسی میزان هم پوشانی بان واژگان کنترل شده و غیر کنترل شده بر روی تگ­های سایت فولکسونومی Citeulike در مقایسه با اصطلاحات، اصطلاحنامه اریک انجام داد نشان داد که تعداد کمی از تگ – توصیفگرها (حدود ۷%) با هم طابقت دارند و استفاده کننده­های سایت یولایک از ترمینولوژی مشابهی که در توصیفگرهای تزاروس سایت اریک وجود دارد استفاده نمی­کنند­(کینگ، ۲۰۰۸، ص ۴۵)[۱۲].

کیم در مورد هدف مدیریت دانش اظهار می­دارد که تجزیه و تحلیل دانش موجود و شناسایی دانش مورد نیاز برای تکمیل و انجام اهداف سازمان با کمک و همفکری و تعامل متخصصان دانش، کارشناسان فناوری و ارتباطات و استفاده کنندگان، هدف نهایی مدیریت دانش است. (فصلنامه کتاب. نشریه سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران. دوره ۱۵٫۴۹-۴۸٫ شماره ۳، پاییز ۱۳۸۳)

 

سرعت رشد اطلاعات

در سال­های اخیر دسترسی و استفاده از فناوری اطلاعات به ویژه سرویس­های مرتبط با موبایل و اینترنت رشد بالایی داشته است و در آینده­ای نزدیک حجم داده­ها انفجار خواهد یافت، سرعت رشد اطلاعات در دو سال گذشته بیشتر از تمام اطلاعات تولید شده در تاریخ بشریت بوده است. بیش از ۹۰% از تمام اطلاعات در جهان در طول دو سال گذشته تولید شده است.(Business2Community)

 

آمارهای جالب از سرعت رشد اطلاعات، منتشر شده از کمپانی فوربس[۱۳]:

  • کاربران در هر ثانیه اطلاعات جدیدی ایجاد می­نمایند، برای مثال ۴۰،۰۰۰ جستجو در هر ثانیه (فقط در گوگل) انجام می­گردد که بیش از ۳٫۵ میلیارد جستجو در روز و ۱٫۲ تریلیون جستجو هر ساله در سراسر جهان انجام می­شود.
  • در آگوست ۲۰۱۵ بیش از ۱ میلیارد نفر از فیسبوک در یک روز استفاده کردند.
  • کاربران فیسبوک به طور متوسط در هر دقیقه ​​۲۵ میلیون پیام ارسال می­کنند و ۲٫۷۷ میلیون ویدیو در هر دقیقه مشاهده می­نمایند.
  • ما شاهد رشد عظیمی در داده­های ویدئویی و عکس هستیم که هر دقیقه تا ۳۰۰ ساعت ویدئو به تنهایی در بارگذاریی می­گردد.
  • در سال ۲۰۱۵، در بستر اینترنت یک تریلیون عکس به نمایش گذاشته شد و میلیاردها نفر این عکس­ها را به صورت آنلاین به اشتراک گذاشته اند. تا سال ۲۰۱۷، حدود ۸۰ درصد از عکس­ها بر روی تلفن­های هوشمند گرفته خواهد شد.
  • در سال ۲۰۱۷، بیش از ۱٫۴ میلیارد تلفن هوشمند عرضه خواهد شد و همه تلفن­های هوشمند دارای سنسورهایی خواهند بود که قادر به جمع­آوری انواع داده­ها هستند و این داده­ها جدای از اطلاعاتی است که خود کاربران در تلفن­های هوشمند خود ایجاد می­کنند، این سنسورها اطلاعات را به سرورهای از پیش برنامه ریزی شده ارسال می­نمایند.
  • تا سال ۲۰۲۰، ما بیش از ۶/۱ میلیارد تلفن هوشمند را در سطح جهانی در اختیار خواهیم داشت.
  • در عرض پنج سال، در جهان بیش از ۵۰ میلیارد دستگاه هوشمند متصل وجود دارد که همه آنها برای جمع آوری، تجزیه و تحلیل و به اشتراک گذاری داده ها توسعه یافته­ و برنامه ریزی شده­اند.
  • تا سال ۲۰۲۰، حداقل یک سوم از تمام داده­ها از طریق ابر (شبکه ای از سرورهای متصل به اینترنت) عبور می­کنند.
  • محاسبات توزیع شده (انجام وظایف محاسباتی با استفاده از شبکه کامپیوتری در فضای ابری) بسیار کاربردی خواهد بود. گوگل ۰٫۸% از آن را هر روز استفاده می­نماید و حدود ۱۰۰۰ کامپیوتر را در پاسخ دادن به یک پرس و جو استفاده کرده به طوری که فرآیند جستجو در گوگل حداکثر ۰٫۲ ثانیه به طول می­انجامد.

 

آمار جالب دیگر در مورد داده­ها و رشد آن در ده سال گذشته، منتشر شده از کمپانی فوربس[۱۴]:

  • در عرض پنج سال گذشته، در جهان بیش از ۵۰ میلیارد دستگاه هوشمند متصل به اینترنت وجود داشته که همه آنها برای جمع آوری، تجزیه و تحلیل و به اشتراک گذاری داده ها توسعه یافته­اند.
  • تا سال ۲۰۲۰، ما بیش از ۶/۱ میلیارد تلفن هوشمند دنیا را در اختیار داریم.
  • در سال ۲۰۱۵، یک تریلیون عکس گرفته شده است و میلیاردها نفر از این عکس­ها را به صورت آنلاین به اشتراک گذاشته­اند.
  • تا پایان سال ۲۰۱۷، حدود ۸۰ درصد از عکس­ها بر روی تلفن­های هوشمند گرفته خواهد شد.
  • در حال حاضر تا ۳۰۰ ساعت فیلم در هر دقیقه از روز به YouTube آپلود می شود.
  • در هر دقیقه از روز، ۵۷۰ وب سایت جدید ایجاد می شوند (Business2Community).
  • حجم کل داده­ها که صنعت ضبط و ذخیره می­کند، در هر ۱٫۲ سال دو برابر می­شود. (Business2Community)
  • در حال حاضر کمتر از ۵٪ از تمام داده­ها تا کنون مورد تجزیه و تحلیل و استفاده قرار گرفته است (BernardMarr).

برآوردهای اتحادیه جهانی مخابرات (ITU) در گزارش اندازه­گیری جامعه اطلاعاتی[۱۵] حاکی از آن است که تا پایان سال ۲۰۱۵ میلادی:

  • ۹۵% از افراد جهان تحت پوشش شبکه­های تلفن همراه قرار دارند که تعداد مشترکین تلفن همراه از ۲/۲ میلیارد نفر در سال ۲۰۰۵ به ۱/۷ میلیارد نفر در سال ۲۰۱۵ افزایش خواهد یافت، لازم به ذکر است که تعداد مشترکین تلفن همراه به جمعیت جهان نزدیک شده است.
  • برآورد می­شود که تعداد مشترکین جهانی پهن باند موبایل از ۸/۰ میلیارد نفر در سال ۲۰۱۰ به ۵/۳ میلیارد نفر در سال ۲۰۱۵ افزایش خواهد یافت.
  • کاربران اینترنت به سرعت در حال افزایشند و برآورد می شود که ۴۰% از جمعیت جهان کاربر اینترنت باشند.

 

طی سالیان اخیر، تلاش­های متعددی از سوی برخی سازمان­ها، کتابخانه­ها و افراد، برای سازماندهی منابع اینترنتی صورت گرفته است که از جمله آنها می­توان به موارد زیر اشاره کرد:

۱- استفاده از طرح های رده بندی کنگره و دیوئی برای سازماندهی منابع اینترنتی:

استفاده از شیوه­های سنتی رده بندی برای سازماندهی و رده بندی محتوای آنلاین سابقه­ای نسبتا طولانی دارد.

Macgregor, George, and McCulloch, Emma (2006)

Macgregor, George, and McCulloch, Emma (2006). “Collaborative tagging as a knowledge organization and resource discovery tool”. Library Review, 55(5): 291-300.

بطور مثال سرویس خدمات اطلاع رسانی BUBL[۱۶] راهنمای خود را مطابق با رده­بندی دیوئی دسته بندی کرده است. برای نمونه، در این راهنما، وب سایت­ها و صفحاتی که محتوای آنها در موضوعات آموزش، حقوق، سیاست، اقتصاد یا جامعه شناسی هستند در رده ۳۰۰ که به علوم اجتماعی اختصاص دارد دسته بندی شده­اند. مثال دیگر، پروژه[۱۷]CYBERSTACKS می­باشد که اطلاعات و منابع اینترنتی را با استفاده از نظام رده بندی کنگره سازماندهی کرده است. در این مورد نیز می­توان از راهنمای[۱۸]CyberDewey نام برد که با بهره­گیری از سیستم دیوئی منابع اینترنتی را دسته بندی کرده است. عمده ترین دلیل استفاده از طرح های رده بندی دیوئی یا کنگره، کاربرد قابلیت­های این طرح ها هم در جهت سازماندهی منابع و هم بازیابی موضوعی آنها بوده اما با وجود قدمت طولانی استفاده از این طرح­ها در جهت ساماندهی محتوای آنلاین، به نظر می­رسد موفقیت چندانی حاصل نشده است.

۲- بهره­گیری از واژگان کنترل شده بخصوص اصطلاح­نامه­ها و تزاروس­ها، با هدف ایجاد راهنماهای وبی (دایرکتوری­ها):

بسیاری از کتابخانه­های دیجیتالی آنلاین، منابع خود را با استفاده از سرعنوان­های موضوعی کنگره نمایه سازی کرده­اند و برخی نیز با بهره جستن از اصطلاح­نامه­های تخصصی و موضوعی محتوای خود را سامان داده­اند مانند پایگاه اینترنتی Artifact[۱۹] که از اصطلاح­نامه موضوعی هنر و معماری استفاده کرده است. از موارد دیگر می­توان به راهنمای وبی Dmoz[۲۰]، نمایه کتابداران برای اینترنت[۲۱]، کتابخانه عمومی اینترنت[۲۲] و دایرکتوری­های Yahoo و Google اشاره کرد. در این راهنماها نوعی روند سلسلسه مراتبی “کل به جزء” برای رده بندی منابع اینترنتی در نظر گرفته شده است مثلا:

Science > Math > Application > Communication Theory > Cryptography

دسته بندی اطلاعات در این راهنماها مطابق با قواعدی است که در هرکدام از آنها اعمال می­شود و صفحات وب و پایگاه­های اینترنتی را در موضوعات از پیش تعیین شده رده بندی می­کنند.

 

 

واژگان کنترل شده[۲۳] و نقش آنها در سازماندهی منابع اینترنتی

ساختار سلسلسه مراتبی[۲۴] و معناشناختی واژگان کنترل شده از جمله مهمترین ویژگی­های این ابزارها برای بازیابی و جستجوی اطلاعات در محیط­های چاپی و الکترونیکی است زیرا:

۱- در واژگان کنترل شده، لغات مترادف[۲۵] و نزدیک به هم با گزینش یک لغت خاص، یکدست می­شوند.

Macgregor, George, and McCulloch, Emma (2006).

Macgregor, George, and McCulloch, Emma (2006). “Collaborative tagging as a knowledge organization and resource discovery tool”. Library Review, 55(5): 291-300.

 

این امر با استفاده از ارجاعات مختلف از لغات انتخاب شده به لغات انتخاب نشده، صورت می­گیرد و از تشویش و پراکندگی در ساختار واژگان جلوگیری کرده و کاربر را به سوی بهترین انتخاب و گزینه راهنمایی می­کند. ضمن اینکه منابع مرتبط را نیز به یکدیگر پیوند می دهد مانند:

اتومبیل

ماشین

نگاه کنید به: خودرو

۲- در واژگان کنترل شده، لغات متشابه و هم آوا[۲۶] از یکدیگر مجزا می­شوند، مانند “Java” که نام یک زبان برنامه نویسی است و “Java” که نام جزیره­ای متعلق به اندونزی می­باشد. این امر از سردرگمی کاربر در نتایج جستجو جلوگیری می­کند و امکان عمل بیشتری به نمایه ساز می دهد.

۳- لغاتی که ممکن است از نظر قواعد املایی، مشکلاتی برای کاربران و ویراستاران ایجاد کنند، در “واژگان کنترل شده”، مشخص می گردند و اگر کاربرد آنها در واژگان ضرورتی نداشته باشد، حذف می­گردند.

۴- نکته مهم تر در “واژگان کنترل شده”، حاکم شدن نوعی روند سلسله مراتبی معناشناختی[۲۷] در بین واژه ها است که کاربر را در بازیابی منابع و اطلاعات مرتبط یاری می­دهد. دسته بندی واژگان در این سلسلسه مراتب بر اساس لغات هم موضوع و مرتبط و از اعم به اخص یا برعکس صورت می­گیرد، مانند “لنینیسم” که از گونه “کمونیسم” است و آن نیز از جمله “نظریه های سیاسی” بشمار می رود.

۵- در ساختار “واژگان کنترل شده”، استفاده از علائم و نشانه­ها، امری مهم است و کاربر با استفاده از نشانه­ها و علائم تعریف شده در هر واژگانی، ارتباطات بین لغات را تشخیص داده و کاربردهای آنها را در می­یابد.

نمونه های بسیار مهم و مطرح در زمینه “واژگان کنترل شده” عبارتند از: طرحهای رده بندی کتابشناختی (مانند کنگره و دیوئی)، فهرست سرعنوان­های موضوعی مانند سرعنوان­های موضوعی کنگره و سرعنوانهای پزشکی MESH و انواع اصطلاح­نامه­ها مانند کلیه اصطلاحنامه های تخصصی و عمومی.

عمده راهنماهای وبی مهم موجود در وب، از “واژگان کنترل شده” برای ساماندهی محتوای خود بهره می­گیرند و این موضوع، در کنار مزایایی که دارد، مشکلاتی نیز برای بازیابی اطلاعات در وب برای کاربران فراهم می­کند، بطور مثال برای یک کاربر تشخیص اینکه وب سایت مورد جستجوی وی در کدام دسته قرار دارد مشکل است و برای یک ویراستار نیز تشخیص اینکه یک وب سایت، بایستی در کدام یک از گروه­ها و دسته­ها قرار بگیرد مشکل به نظر می­رسد. فقدان برخی زمینه­های موضوعی خاص و دقیق برای توصیف اطلاعات تخصصی و جدید، حجم روزافزون منابع مختلف اطلاعاتی در محیط وب در مقایسه با نیروی انسانی معدود و متخصص در جهت سازماندهی محتوای آنلاین و نیز هزینه های مالی و زمانی فراوان درجهت آموزش افراد مورد نیاز برای سازماندهی منابع اینترنتی از جمله مشکلات استفاده از “واژگان کنترل شده” برای ساماندهی محتوای اطلاعات موجود در وب به شمار می رود.

بطور کلی راهنماهای وبی از اشکالات عمده­ای برخودار هستند که از جمله آنها می­توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • انتشار روزانه میلیون­ها فرمت اطلاعاتی در وب، عملا امکان روزآمد نگاه داشتن اطلاعات دسته بندی شده در راهنماها را از معدودی ویراستار سلب می­نماید. بر اساس آمارهای موجود در راهنمای وبی Dmoz، بالغ بر ۵۲۸۱۹۶۰ وب سایت در ۵۹۰۰۰۰ موضوع دسته بندی شده­اند. واضح است که این میزان وب سایت، درصد ناچیزی از کل میلیاردها صفحه وب را شامل می شود.
  • عمده راهنماهای موجود در وب، راهنمای وب سایت­ها و پایگاه­های اینترنتی محسوب می­شوند و صرفا کاربران را به وب سایت­ها هدایت می­کند. اطلاعات صفحات شخصی ایجاد شده توسط کاربران، مطالب و اطلاعات منتشر شده در وبلاگها، مقالات­ و نوشته­های علمی و پژوهشی درج شده در وب سایت­های گوناگون، اخبار و رویدادهای متنوع منتشر شده در سایت­های خبرگزاری­ها و روزنامه­ها و همچنین اغلب صفحات داخلی پایگاه­های اینترنتی در راهنماهای وبی گنجانیده نمی­شوند.
  • علاوه بر متن، فرمتهای مختلف اطلاعاتی از قبیل صوت و تصویر، عکس و ویدئو، جدول و نقشه و نمودار، نرم افزارها و برنامه های کاربردی، فایلهای اطلاعاتی PDF و word، اسلایدها و فایل­های مختلف دیگر نیز در وب پراکنده و منتشر شده­اند که راهنماهای وبی فاقد اطلاعات آنها هستند.

 

  • به کارگیری ابرداده­ها[۲۸] در سازماندهی منابع اینترنتی

استفاده از ابرداده­ها نیز روش دیگری برای نظم بخشیدن به منابع اطلاعاتی موجود در اینترنت به شمار می­رود. ابرداده­ها بخصوص از نظر قابلیت­هایی که در زمینه تسهیل فرآیند جستجو، مکان­یابی، انتخاب، ارزیابی و مستند سازی منابع اطلاعاتی، تحلیل محتوا و نمایه سازی منابع وب و مدیریت اطلاعات ایفا می­کنند، حائز اهمیت هستند (مختاری نبی،۱۳۸۲).

مختاری نبی، ابراهیم (۱۳۸۲). “سازماندهی منابع اینترنتی: چالش ها و ضرورت ها”، نما (مجله الکترونیکی پژوهشگاه اطلاعات و مدارک علمی ایران)، شماره چهارم، دوره اول، آنلاین:

http://www4.irandoc.ac.ir/data/E_J/vol1/organaizing.htm

 

استفاده از ابرداده­ها، بیشتر در پایگاههای اطلاعاتی تحت وب، کتابخانه­های دیجیتالی و برخی موتورهای جستجوی تخصصی نمود بیشتری داشته است. از نمونه های انجام گرفته در این زمینه برای نظم دهی به محتوای آنلاین، می توان به پروژه دابلین کر[۲۹] اشاره کرد. در این مورد، پدیدآورنده، با استفاده از ۱۵ عنصر از قبیل عنوان، نام پدیدآورنده، موضوع، ناشر، تاریخ، نوع، منبع، زبان و فیلدهای دیگری که بر حسب اختیار می­تواند از آنها بهره بگیرد، اطلاعات را سازماندهی می­کند. استفاده از ابرداده­ها، با وجود قابلیت­هایی از قبیل دقت در مدیریت اطلاعات تحت شبکه، تسهیل امر بازیابی اطلاعات و توصیف فایلهای غیرمتنی، مشکلاتی را نیز به همراه داشته است (محمدی،۱۳۸۳)

محمدی، حسین (۱۳۸۳).”ابرداده: مفاهیم و کاربردها”، نما (مجله الکترونیکی پژوهشگاه اطلاعات و مدارک علمی ایران)، شماره سوم، دوره دوم؛ آنلاین:

http://irandoc.ac.ir/data/E_J/vol2/metadata.htm

از قبیل نیاز به دانش تخصصی و موضوعی در امر نمایه سازی و فهرست نویسی اسناد و اطلاعات، هزینه­های مالی و زمانی در به روند خلق و به کارگیری آنها، لزوم استفاده از متخصصان موضوعی و نمایه سازان آموزش دیده و پیچیده بودن آنها برای کاربر عادی. علاوه بر این، رشد سرسام آور منابع وب، امکان بهره­گیری از عناصر ابرداده­ای برای سازماندهی همه اطلاعات منتشر شده را غیرممکن می­سازد.

 

 

مرور ادبیات:

فولکسونومی (رده بندی مردمی)

فولکسونومی رویکردی جدید به امر سازماندهی محتوای وب است. این اصطلاح از دو کلمه فولک folk به معنی عامه و Taxonomy به معنای رده بندی، مشتق شده است و به نوعی رده بندی اطلاق می­شود که توسط عامه کاربران انجام می­شود و تابع قوانین علمی خاصی نیست اما مبنای فلسفی خاص خود را دارا است  Crossett, James (2006)

Crossett, James (2006). “Social data classification”. April 2006

 

در نقطه مقابل فولکسونومی، تاکسونومی یا رده­بندی حرفه­ای و تخصصی دانش قرار دارد. کاربردهای عمده تاکسونومی در طبقه بندی و سازماندهی اطلاعات و اسناد چاپی است و همانگونه که اشاره شد در سالیان اخیر کوشش­هایی برای به کارگیری آن در جهت ساماندهی اطلاعات وب و منابع الکترونیکی صورت گرفته است؛ اما این شیوه جواب­گوی نیازهای اطلاعاتی کاربران عمومی و هماهنگ با رشد انتشار منابع اطلاعاتی گسترده و متنوع در وب نیست. مشکلات استفاده از روش­های علمی رده بندی و نیز تنوع موضوعی و ساختاری منابع و اطلاعات توزیع شده در وب، منجر شده است تا فولکسونومی به عنوان رویکردی جدید برای کنترل و نظم دهی به محتوای اینترنت مطرح گرد. Scott A, Golder, and Bernardo A, Huberman (2006)

Scott A, Golder, and Bernardo A, Huberman (2006). “The structure of collaborative tagging systems”. Journal of Information Science, 32(2): 198-208

 

مبنای فلسفی فولکسونومی، استفاده از خرد جمعی کاربران وب در امر گردآوری، سازماندهی، مدیریت و اشاعه اطلاعات وب است McFedries, Paul (2006).

McFedries, Paul (2006). “Technically Speaking: Folk wisdom”. IEEE Spectrum, February 2006. Retrieved January 25, 2007, from http://www.spectrum.ieee.org/feb06/2756

 

در طی این روند کاربر، اطلاعاتی را که دراشکال مختلف در وب بدست می­آورد، با استفاده از کلیدواژه­هایی که در اصطلاح فولکسونومی تگ[۳۰] یا برچسب نامیده می­شوند، طبقه بندی کرده، اطلاعات آنها را در راهنماهای ویژه­ای که با استفاده از نرم افزارهای اجتماعی[۳۱]، مدیریت می­شوند وارد می­نماید و با دیگر کاربران به اشتراک می­گذارد.

نرم­افزارهای اجتماعی که با فناوری­های جدید ارتباطی و اطلاعاتی تحت وب نظیر RSS، RDF و AJAX اداره می­شوند، امکان دسته بندی تگ­ها را برای کاربران فراهم می­کنند و به نوعی نقش واسطه­گری را بین کاربران و داده ها ایفا می­نمایند. به این ترتیب هر کاربری می­تواند برچسب­های مورد علاقه خود را گردآوری کند، آنها را با دیگران به اشتراک بگذارد، از علائق کاربران دیگر آگاه شود و در گروه­های موضوعی مورد علاقه خود عضو گردد. “برچسب” در فولکسونومی، عنصر اصلی و مهم به شمار می رود که توسط خود کاربر خلق شده و زمینه ارتباط فکری وی را با منابع وب و کاربران دیگر فراهم می­کند.

 

عناصر رده بندی مردمی:

کاربر: هر شخصی با هر دانشی که از منابع وب با هر هدفی استفاده می­کند. کاربر یا می­تواند پدید آورنده اطلاعات و داده­ها باشد، یا صرفا آنها را در منابع وبی بازیابی کرده باشد.

برچسب: هر نوع کلیدواژه­ای که با هر شکل و ساختاری برای توصیف یک عنصر اطلاعاتی، توسط کاربر انتخاب می­شود. در رده بندی مردمی، محدودیتی در میزان و نحوه استفاده از برچسب­ها برای کاربر وجود ندارد. برچسب عنصر اصلی فولکسونومی و واسط بین منابع و کاربران وب با یکدیگر است.

اطلاعات: هر نوع داده­ای که با هر شکل و ساختار و در هر موضوعی در وب منتشر شده باشد. این داده­ها می­توانند شامل صفحات وبی، عکس و تصویر، فایل­های صوتی، ویدئویی، فایلهای مختلف گرافیکی، مقالات، کتب و اسناد الکترونیکی، اطلاعات کتاب­ شناختی مقالات و کتب، نشانی صفحات وب[۳۲]، صفحات شخصی، صفحات داخلی وب سایت­ها و وبلاگها، دانشنامه، دائره المعارف و فرهنگ­های لغت باشند.

نرم افزارهای اجتماعی[۳۳]: نرم افزارهای تحت وب که با استفاده از فناوری نوین نسل دوم وب موسوم به وب ۲[۳۴]، امکان تعامل کاربران و داده ها را با یکدیگر، به اشکال مختلف فراهم آورده­اند. Bryant, Todd (2006).

Bryant, Todd (2006). “Social Software in Academia”.EDUCAUSE Quarterly (2)2006

Retrieved March 10, 2007, from http://www.educause.edu/ir/library/pdf/eqm0627.pdf

سازماندهی منابع دانش:

سازماندهی منابع دانش یکی از ارکان اساسی علوم اطلاع رسانی است، چرا که بدون استفاده از یک روش مناسب علمی و منطقی و نظم عالی نمی­توان به راحتی به منابع اطلاعاتی صحیح دسترسی پیدا کرد. هدف عمده و اساسی فهرست نویسی، سازمان دادن به منابع اطلاعاتی است تا از این طریق بتوان عنوان مورد نیاز را از مجموعه موجود، دقیق­تر و سریع­تر بازیابی کرد. همان طورکه از این تعریف می­توان استنباط کرد، هدف عمده فهرست نویسی نظم و سازمان دادن به مجموعه منابع است و تفاوتی ندارد که این منابع به چه فرمت و محملی باشند. سازمان دادن به منابع الکترونیکی، از مهمترین وظایف و کارکردهای علوم اطلاع رسانی و کتابداری است. با افزایش نیازهای اطلاعاتی کاربران و نیز رشد روز افزون حجم اطلاعات در دنیای وب، ضرورت سازماندهی و نظام و ترتیب بخشیدن به منابع اطلاعاتی موجود در وب، از سوی متخصصان اطلاع رسانی مطرح شده است.(باتیلى، ۱۳۷۸ و حاجى زین العابدینى، ۱۳۸۱)

پورتال سازمانی

پورتال[۳۵] را می­توان یک مرکز ارائه خدمات و اطلاعات شبکه­ای دانست که بر چهار پایه اصلی استوار است:

  1. انطباق پذیری[۳۶]
  2. اختصاصی کردن[۳۷]
  3. یکپارچه سازی[۳۸]
  4. پشتیبانی انجمن­های اینترنتی[۳۹]

 

تعریف پورتال از دیدگاه­های متفاوتی امکان پذیر است، زیرا کاربران امکانات زیادی را برای آن متصور می­شوند و تا کنون تعبیرات گوناگونی از پورتال ارائه شده است. یک پورتال به عنوان یک فضای کاری برای تجارت الکترونیکی مبتنی بر شبکه با امکان تنظیم شخصی و محتوایی و برخورداری از قابلیت­های مشارکت با دیگر همکاران تعریف شده است، اما آنچه که بطور کلی برای یک پورتال مطرح می باشد، عبارت است از تمرکز بر روی آنچه که پورتال­ها می­توانند برای یک سازمان فراهم کنند.

استفاده از واژه جمع «پورتال­ها» نیز اتفاقی نیست. سازمان­ها نیز برای مواجه با مسائل چندگانه خود در حوزه­های مختلف معمولاً بیش از یک پورتال دارند. نقش تسهیل کننده پورتال در انجام امور اداری، آموزشی و پژوهشی و کارایی چندگانه پورتال، آن را تبدیل به یک محل کار الکترونیکی برای کاربران نموده است. پورتال­های سازمانی جدای از خدماتی که در سازمان­ها ارائه می­کنند، فرصت‎های نوینی را متناسب با توان اجرایی سازمان­ها فراهم می­‎نمایند. این بدان مفهوم است که پورتال­های سازمانی در راستای اهداف خود، زمینه همکاری‎های متقابل و امکان بهره ‎برداری از توان­های حرفه­‎ای و سرمایه‎ گذاری طرف­های درگیر در فعالیت‎های مختلف را فراهم می ‎سازند.

اعمالی را که پورتال روی محتوا انجام می­دهد، می­توان به چهار گروه کلی تقسیم بندی کرد:

  1. گردآوری
  2. اختصاصی کردن[۴۰] (نقش هر کدام از کاربران را، به علاوه سطح دسترسی آنها مشخص می کند).
  3. توصیه و معرفی کردن محتوا: پورتال می­تواند بر اساس علاقمندی­های یک کاربر و اطلاعاتی که از پیش در مورد کاربر جمع آوری نموده، مطالب مناسب را در اختیار او قرار دهد. این مهم می­تواند حتی از طریق دنبال کردن موضوعات مورد علاقه کاربر و ثبت کلیه رفتارهای وی در پرتال سازمانی صورت پذیرد.
  4. گلچین کردن و خلاصه کردن مطالب: پورتال می­تواند به صورت خودکار مطالب را خلاصه نموده، در اختیار کاربر قرار دهد. به عنوان مثال کلمات کلیدی یک مقاله می­تواند برای جستجوی موثر آن مورد استفاده قرار گیرند.

شاید بتوان سایت­های Yahoo یا Amazon به عنوان کامل­ترین پورتال­هایی که تا به حال ساخته شده­اند، نام برد.

هدف از طراحی پورتال­های سازمانی:

پورتال­های سازمانی اساساً با دو هدف طراحی و در سطح سازمان­ها مستقر می­شوند. این دو هدف شامل مدیریت متمرکز اطلاعات سازمانی در مؤسسات و ارائه خدمات اطلاعاتی روزآمد، جامع و دقیق می­‎باشد.

پورتال­های سازمانی از یک سو امکان مدیریت متمرکز در سازمان را برای مدیران و معاونان مؤسسات و سازمان­ها فراهم می­کنند و پنجره­ای شفاف از سازمان را در مقابل چشم آنها قرار می­دهند و از سوی دیگر کاربران و مشترکین خود را از آخرین اخبار و اطلاعات مربوط به حوزه­های کاری و تجاری آگاه می­سازند.

این پورتال­ها علاوه بر اطلاع رسانی دقیق، زمینه­های تعامل میان مدیران و کارمندان یا کاربران را ایجاد می­نمایند. محیط شبکه­ای پورتال­های سازمانی به گونه­ای طراحی می­شود که یک کاربر پس از ورود به آنها خود را در فضای مجازی یک محیط سازمانی می­یابد و علاوه بر انجام امور اجرایی در سراسر اوقاتی که در این محیط به سر می­برد احساسی از لذت را همراه با آموزش تجربه می­نماید.

یکی دیگر از ویژگیهای پورتال­های سازمانی این است که کاربران با مشارکت در فعالیتهای مبتنی بر شبکه خلاقیتهای فردی را در خود پرورش میدهند. امکانات تنظیم اختصاصی که معمولاً در هر پورتال سازمانی پیش بینی و ارائه می­شود ضمن به چالش گرفتن تجربیات فردی کاربران در کار با امکانات شبکه­ای و بسترهای ارتباطی، زمینه­های خلاقیت آنها را به شیوه­ای کاربردی ایجاد می­نماید.

 

ورود حجم عظیم اطلاعات به پرتال­های سازمانی

اکنون با توجه به تنوع و سرعت روز­افزون رشد اطلاعات در بستر اینترنت و تزریق این حجم عظیم اطلاعات به پرتال­های سازمانی موضوع جامعیت و مانعیت در بازیابی اطلاعات از اهمیت ویژه و استراتژیکی برای سازمان­ها بر­خورد دار است.

از طرفی افزایش جامعیت و مانعیت بازیابی اطلاعات در پرتال­های سازمانی ارتباط مستقیم و تنگاتنگی با نحوه معماری و دسته بندی اطلاعات در سیستم­های اطلاعاتی درون سازمانی خواهد داشت، از این رو یکی از راهکارهای موثر، کم هزینه و به روز در این رابطه مبحث فولکسنومی یا رده بندی مردمی می­باشد که در ادامه توضیح داده خواهد شد.

فولکسونومی اصطلاحی است که توسط واندروالی[۴۱] از ترکیب دو کلمه “FOLK” و “TAXONOMY” به ترتیب به معنای “مردم” و “رده بندی” ابداع شده است که از آن برای توصیف سیستم­هایی که در آنها مردم (نه نمایه سازان حرفه­ای) توصیفگرهایی را از زبان طبیعی برای موضوع دادن به منابع انتخاب می­کنند که به برچسب[۴۲] معروف است.

فولکسونومی یکی از شیوه­های سازماندهی پایین به بالا محسوب می­شود که در آن کاربران برای نظم دهی به منابع با هدف بازیابی و به اشتراک گذاری آنها اقدام به برچسب گذاری[۴۳] می­کنند. در چنین سیستم هایی کابران با سازماندهی دانش با روشی شخصی خود و متناسب با نیازها و واژگان مورد نظر خود ترغیب می­شوند؛ بنابراین فولکسونومی می­تواند ابزاری بالقوه برای مدیریت اطلاعات باشد (مردانی، ۱۳۷۹، ص ۸۹).

رده بندی مردمی نظامی از واژگان کنترل نشده است و بیش از سایر سیستم­هایی که از زبان طبیعی برای انتخاب توصیف­گرها استفاده می­کنند مشارکتی و مردم­ گرا می­باشد و مبتنی بر نیاز­های کاربران است و چیزی به جز عملکرد خود کاربران نیست با مقایسه سیستم­های برچسب گذاری دسته جمعی و شیوه­های سنتی سازماندهی اطلاعات مشاهده می­شود که این کار دو خصوصیت کلی دارد:

  1. همه کاربران فعال می­توانند در مراحل به اشتراک گذاری، سازماندهی، مدیریت و دسترسی به منابع مشارکت فعالیت داشته باشند.
  2. کلیه کاربران که در برچسب گذاری مشارکت داشته­اند و چه کسانی که در برچسب گذاری مشارکت نداشته­اند می­توانند از برچسب­ها استفاده نمایند.

دو ویژگی ذکر شده کمک به افزایش تعاملات و انگیزش افراد درون سازمانی در ساخت و رده بندی اطلاعات می­نماید و این دقیقا همان چیزی است که در پرتال­های سازمانی وجود ندارد.

در سیستم برچسب گذاری مشترک[۴۴] دسترسی موثر به منابع برچسب­گذاری شده مشکل است، سیستم برچسب گذاری جاری و دستورالعمل آن بیشتر بر اساس فولکسونومی است که اساسا بدون کنترل واژگان صورت می­گیرد و استفاده از فولکسونومی ها برای جا دادن عناوین دارای محدودیت­های خاص خود از جهات دستور زبان و سایر ویژگیهای واژگان است که میزان این محدودیت­ها قابل بررسی و اندازه گیری می­باشد که در نهایت میزان کارکرد این نوع واژگان کنترل نشده را نشان می­دهد (اسپیتر، ۲۰۰۹، ص ۱۲۳)[۴۵].

از مهمترین ضعف­های فولکسونومی­ها می­توان به فقدان استانداردهای پذیرفته شده در روند رده بندی اشاره کرد. در ساختار فولکسونومی، نظارتی بر لغات هم­نام و مشابه، مترادف­ها و متضادها صورت نمی­برد و موارد غیر متعارف لغوی به وفور یافت می­شود (اسپیتر، ۲۰۰۹، ص ۱۲۳).

در مقابل فولکسونومی­ها به عنوان واژگان کنترل نشده، اصطلاحنامه­ها، سرعنوان­های موضوعی، سیستم­های رده بندی به عنوان واژگان کنترل شده وجود دارند که بر خلاف فولکسونومی­ها ساختاری نظامند از ارتباطات میان کلمات را برای دسترسی به واژگان شناخته شده را دارا می­باشند که فقدان این ساختار در فولکسونومی­ها موجب شده است که کاربر نتواند در مراجعات بعدی به همان مطالب و مفاهیمی برسد که بار قبلی به آنها رسیده بود­(گوردن[۴۶]، لااورا[۴۷]، ۰۶ ۲۰، ص ۲۴).

با این حال نگهداری و توسعه واژگان کنترل شده نیاز به صرف هزینه و وقت فراوانی دارد و با توجه به نظاراتی که از یک ساختار زبانی جهت حفظ روابط معنایی، قابلیت بسط، سازگاری، گسترش و توصیف واژگان کنترل کننده را داریم، فولکسونومی­ها می­توانند انتخاب خوب و مفیدی برای نگهداری و انتخاب واژگان باشند برای مثال تکرار یک برچسب می­تواند عاملی جهت انتخاب آن واژه به عنوان یک اصطلاح مرجع برای توضیح یک مفهوم به شمار برود (مارتین لوتر کینگ، ۲۰۰۸)[۴۸].

 

مقایسه رده بندی مردمی با جستجوی کتابخانه­ای

همانگونه که می­دانیم، در کتابخانه­ای که با استفاده از قواعد رده بندی کنگره یا دیوئی، سازماندهی شده است، کلیه کتاب­های همسان از نظر موضوعی، در قفسه و نیز اطلاعات کتابشناختی کلیه کتابهای یک پدیدآورنده نیز در برگه­دان کتابخانه در کنار یکدیگر قرار می گیرند. به این ترتیب مراجعه کننده با استفاده از فاکتورهای فوق و با بهره­گیری از ابزارهایی مانند سیستم جستجوی کتابخانه ای، فهرست الفبایی عنوان، سرشناسه، پدیدآورنده و موضوع، قادر است کتابها و اسناد مورد نیاز خود را به راحتی بازیابی نماید. روند بازیابی اطلاعات در فولکسونومی نیز تقریبا به این ترتیب است، با این تفاوت که اطلاعات وبی جایگزین منابع چاپی شده­اند. روند گردش اطلاعات در فولکسونومی، عبارت است از:

۱- مرحله اول: برچسب گذاری صفحات وب، نشانی های اینترنتی[۴۹]، فایلهای صوتی و تصویری، اسناد متنی و غیره

۲- مرحله دوم: اشتراک برچسب­های ایجاد شده در راهنماهای وبی ویژه فولکسونومی مانند Del.icio.us، Citeulike، فلیکر[۵۰] و غیره

۳- مرحله سوم: بازیابی برچسب­ها توسط سیستم جستجوی کلیدواژه­ای، فهرست الفبایی برچسب­ها، فهرست برچسب­های مهم و فهرست موضوعی.

فرض می­کنیم دو کاربر الف و ب، تعدادی از منابع و صفحات بازیابی شده را به صورت زیر برچسب گذاری کرده­اند:

کاربر الف: برچسب ها: information retrieval, web2.0, folksonomy

 

کاربر ب: برچسب ها: painting, art, photo gallery

به این ترتیب کاربران دیگر قادر خواهند بود:

۱- کلیه اطلاعاتی که توسط کاربر الف، با تگ Information Retrieval، برچسب گذاری شده است را بازیابی کنند.

۲- کلیه اطلاعاتی که با برچسب Information Retrieval، توسط کاربران دیگر برچسب گذاری شده است را بازیابی کنند.

۳- کلیه تگهایی را که توسط کاربر الف، برچسب گذاری شده است را به بازیابی کنند.

این مورد برای کاربر ب نیز صادق است. علاوه بر نقاط بازیابی فوق، راهنماهای وبی فولکسونومی با امکاناتی از قبیل جستجو در برچسبها، فهرست برچسبهای مهم و محبوب (که غالبا با حروف درشت و پررنگ مشخص شده اند)، فهرست الفبایی برچسبها، فهرست موضوعی برچسب ها و سایر ابزارهای دیگر، امکان جستجوی بهینه را برای کاربران فراهم می کنند.

 

ساختار رده بندی مردمی

مهم­ترین ویژگی فولکسونومی، فقدان استانداردهای پذیرفته شده در روند رده بندی داده هاست (Mathes، ۲۰۰۴).

Mathes, Adam (2004). “Folksonomies: Cooperative Classification and Communication through Shared Metadata”, Retrieved January 25, 2007, from http://www.adammathes.com/academic/computer-mediated-communication/folksonomies.html

در ساختار فولکسونومی، نظارتی بر لغات متشابه[۵۱] و مشابه، مترادف­ها و متضادها[۵۲] صورت نمی­گیرد و موارد غیر متعارف لغوی به وفور یافت می­شود. برای مثال اگر در اصطلاحنامه­ها، از لغات Mac، Mac OS و Macintosh به Apple ارجاع داده می­شد، در این ساختار تمامی این لغات خود به عنوان یک نقطه بازیابی در نظر گرفته می­شوند. گاه تعداد تگ­هایی که برای توصیف یک صفحه وب یا تصویر استفاده می­شوند از رقم ۵۰ نیز تجاوز می­کند و این موضوع بی­نظمی­ در نتایج جستجوی کاربران را افزایش می­دهد. یک نقطه ضعف دیگر که اخیرا تلاش­هایی برای رفع آن صورت گرفته، عدم کارائی استفاده از یک تک واژه برای توصیف یک داده است. بطوری که کاربر وادار می­شد برای توصیف دقیق­تر و بهتر یک صفحه وب یا هر نوع فرمت اطلاعاتی دیگر، از واژه­های بیشتری بعنوان تگ استفاده کند یا اینکه دو واژه مرتبط را بشکل سرهم به عنوان یک تک واژه به کار برد؛ مثلا، استفاده از واژه “library science” بصورت مجزا از یکدیگر کافی به نظر نمی­رسید و کاربر بایستی با ترفندهایی مانند چسباندن این دوکلمه یا نشانه گذاری بین آن دو مفهوم دقیق خود را از ” کتابداری” نشان دهد تا در نتایج جستجو کلمات Library و Science، دو مفهوم جدا از یکدیگر تلقی نشود.

البته در بیشتر نرم­افزارهای جدید که امکان ایجاد تگ­ها را فراهم می­کنند، این مشکل تا حدی برطرف شده اما مشکلی که هنوز لایحل باقی مانده و چالش­های عمده ای را نیز در پی داشته است، مسئله عدم محدودیت کاربر در استفاده از تگ­ها برای توصیف و طبقه­بندی منابع اینترنتی و اطلاعات و اسناد وبی است. در کل، مواردی مانند ابهام در برچسب­ها، عدم تفکیک و دقت بین مترادفها، متشابهات و متضادها، بی­دقتی در انتخاب ترکیبهای اخص و اعم و نیز وجود غلط­های املایی و معنایی متعدد در برچسب­های ایجاد شده توسط کاربران، باعث شده است که انتقاداتی از سوی برخی متخصصان رده بندی علوم و اطلاع شناسان به فولکسونومی وارد گردد. از دیدگاه این افراد، عدم توجه فولکسونومی به کنترل واژگان، باعث شده است که این نحو رده بندی از اعتبار علمی لازم برای سازماندهی دانش در محیط­های الکترونیک برخوردار نباشد.

 

نمونه­های مطرح فولکسونومی در دنیا:

del.icio.us [۵۳]: مهم ترین ابزار به اشتراک گذاری، جستجو و اشاعه اطلاعات از طریق فولکسونومی در محیط وب به شمار می رود.

[۵۴]Flickr: سرویس بارگذاری[۵۵]، سازماندهی و اشاعه تصاویر در وب که محبوبیت فراوانی در بین کاربران یافته است.

[۵۶]Citeulike : این سرویس کاربران عمومی را قادر می سازد مقالات علمی را که در موضوعات مختلف منتشر شده اند، در محیط وب به اشتراک بگذارند.

[۵۷]Bibsnomy : این پایگاه، امکان به اشتراک گذاری اطلاعات کتابشناختی مقالات و کتب را برای کاربران فراهم می کند.

LibraryThing[۵۸]: این پایگاه با بهره گیری از فاکتورهای رده بندی مردمی نظیر برچسب گذاری جمعی[۵۹]، کاربران وب را قادر می سازد کتابهای مورد علاقه خود را فهرست کرده، آنها را در وب به اشتراک بگذارند.

Penntags[۶۰]: عنوان پروژه ای است که توسط دانشگاه پنسیلوانیا انجام گرفته و هدف آن مکان یابی، سازماندهی و اشتراک داده های یافته شده در وب توسط کاربران است. کاربران می توانند نشانی های اینترنتی نظیر پیوند به مقالات نشریات، اطلاعات متنی و تصویری موجود در وب و همچنین اطلاعات فهرست پیوسته آنلاین کتب و فهرست پیوسته فیلمهای کتابخانه دانشگاه را از طریق Penntags جمع آوری و با یکدیگر به اشتراک گذارده، منابع و داده های گردآوری شده را با استفاده از تگهایی که به آنها اختصاص می دهند سازماندهی و یا در قالب یک موضوع خاص، گروه بندی نمایند. به این ترتیب، دسترسی به منابع اطلاعاتی مورد نیاز نیز به راحتی میسر می شود. مهم ترین ویژگی این پروژه، امکان اشتراک داده های بازیابی شده از فهرست های پیوسته کتب و فیلمهای موجود در کتابخانه دانشگاه توسط کاربران است.

[۶۱] KFTF: نام پروژه ای است که در حال حاضر در دانشکده علوم اطلاع رسانی دانشگاه واشنگتن انجام می شود. بر این مبنا، داده هایی که قبلا توسط کاربران، بازیابی شده اند، گردآوری و سازماندهی شده، امکان بازیابی مجدد آنها فراهم می گردد. این پروژه با هدف تقویت مهارت کاربران در “مدیریت اطلاعات شخصی”[۶۲] و بازیابی اطلاعات در محیطهای الکترونیکی نظیر وب و ایمیل صورت می گیرد.

[۶۳]:H20 PlAYLIST ابزاری برای یادگیری، آموزش و پژوهش که توسط دانشگاه هاروارد ابداع گریده و طی آن، دانشجویان و محققان خواندنی ها و منابع مطالعاتی خود را به اشتراک می گذارند. این ابزار، ضمن اینکه امکان اشاعه اطلاعات را از طریق سرویس خبررسانی جاری و سیستم Alert، فراهم می آورد؛ امکان تعامل فکری و علمی چندجانبه را نیز برای کاربران ایجاد می کند.

[۶۴]Connotea: سرویس اشتراک اطلاعات و دانش Connotea، توسط گروه انتشاراتی nature، راه اندازی شده است. این سرویس ضمن اینکه کاربران را قادر می سازد منابع و مراجع اطلاعاتی خود در وب را نگهداری و سازماندهی کنند، اطلاعات کتابشناختی مقالات و کتابهای خود را به اشتراک بگذارند. امکان جستجوی کلیدواژه های سایر کاربران و عضویت در گروههای موضوعی نیز وجود دارد.

[۱] Folksonomy

[۲] Current Awareness

[۳] Hypertext Markup Language

-[۴] جامعیت و مانعیت و همگونی مقیاس هایی هستند که عموماً به منظور ارزیابی عملکرد کاوش در نظام های بازیابی اطلاعات به کار می روند (شیری، ۱۳۸۱: ۶۸۱) و به عنوان مقیاس هایی مؤثر برای کیفیت بازیابی اطلاعات قلمداد می شوند.

[۵] Tag

[۶] Social Software

[۷] Social Software

[۸] Web 2.0

[۹] Rich Site Summary

[۱۰] eXtensible Markup Language

[۱۱] Resource Description Framework

[۱۲] King

[۱۳] Https://www.forbes.com/sites/bernardmarr/2015/09/30/big-data-20-mind-boggling-facts-everyone-must-read/#77c4431c17b1

[۱۴] Http://blog.adigo.com/http/blog.adigo.com/staggeringfactsaboutdata

[۱۵] Measuring the Information Society Report 2015

[۱۶] www.bubl.ac.uk

[۱۷] www.public.iastate.edu/~CYBERSTACKS/

[۱۸] www.anthus.com/CyberDewey/CyberDewey.html

[۱۹] www.artifact.ac.uk

[۲۰] www.dmoz.org

[۲۱] www.lii.org

[۲۲] www.ipl.org

[۲۳] Controlled Vocabulary

[۲۴] Hierarchical

[۲۵] Synonyms

[۲۶] Homonyms

[۲۷] Ontology

[۲۸] Metadata

[۲۹] Dublin Core Metadata Initiative (DCMI)

[۳۰] Tag

[۳۱] Social Software

[۳۲] URL

[۳۳]  Social Software

[۳۴] Web 2.0

[۳۵] واژه پورتال به معنی دروازه یا محل ورود به یک شهر است

[۳۶] Adaptability

[۳۷] Exclusive

[۳۸] Integration

[۳۹] Online Forums Support

[۴۰] Privacy

[۴۱] Vanderwal

[۴۲] Tag

[۴۳] Tagging

[۴۴] Collaborative Tagging

[۴۵] Espiter

[۴۶] Gordon

[۴۷] Laura

[۴۸] Martin Luther King

[۴۹] URL

[۵۰] Flickr

[۵۱] Homonym

[۵۲] Antonym

[۵۳] www.del.icio.us

[۵۴] www.flickr.com

[۵۵] Upload

[۵۶] www.citeulike.org

[۵۷] www.bibsonomy.org

[۵۸] www.librarything.com

[۵۹] Collaborative tagging

[۶۰] www.tags.library.upenn.edu

[۶۱] www.kftf.ischool.washington.edu

[۶۲] Personal Information Management

[۶۳] www.h2obeta.law.harvard.edu

[۶۴] www.connotea.org

فولکسونومی - folk - Taxonomy

فولکسونومی – folk – Taxonomy – folksonomy

 

فولکسونومی – folk – Taxonomy – folksonomy

 

مقدمه

فولکسونومی رویکردی جدید به سازماندهی محتوای وب است. این اصطلاح به نوعی رده بندی اطلاق می شود که از سوی عامه کاربران اجرا می شود و تابع قوانین علمی خاصی نیست ما مبنای‏ فلسفی خاص خود را داراست. کاربر طی این روند اطلاعاتی را که در اشکال مختلف در وب به دست‏ می‏ آورد، با استفاده از کلیدواژه‏ هایی که در اصطلاح فولکسونومی«تگ» یا برچسب نامیده می‏شوند، طبقه‏بندی کرده،و با دیگر کاربران به اشتراک می‏گذارد  (کریم زاده، ۱۳۸۷، ص۲۴).

تاریخچه

عبارت فولکسونومی در سال ۲۰۰۵ هنگامی که‏ معمار اطلاعات،توماس وندروال‏، واژگان folk وtaxonomy را برای نامگذاری پدیده در حال‏ رشد ابرداده‏ های تولیدشده از سوی کاربران، از طریق‏ برچسب‏گذاری قطعات اطلاعات دیجیتالی با کلمات‏ کلیدی قابل جست‏وجوی خود، با یکدیگر ترکیب کرد، شکل گرفت (کریم زاده، ۱۳۸۷، ص۲۵).

 

فولکسونومی - folk - Taxonomy

فولکسونومی – folk – Taxonomy

اهداف فولکسونومی

–      ذخیره‏سازی و به اشتراک گذاشتن پیوندها به ساده‏ترین شکل ممکن.

–      به کاربران اجازه می‏دهد که‏ به راحتی پیوندها(منابع وب)را با همهء کاربران دیگر در دنیا به اشتراک گذارند.

مزایای  فولکسونومی

–      شناسایی علایق کاربران: فهرست تگ‏های کاربران می‏تواند توصیفی از علایق را بررسی کند.فهرست تگ‏های‏ کاربران در طول زمان افزایش می‏یابد،به طوری که‏ آنها علایق جدید و تگ‏های جدید برای طبقه‏بندی و توصیف آنها کشف می‏کنند. ممکن است که تگ تازه‏ ایجاد شده یک علاقه یا طبقهء جدید از کاربر را نشان‏ دهد(نوروزی، منصوری، ۱۳۸۵)

–      تاثیرگذاری در بازیابی محتوا، به دلیل مفاهیم به کار رفته با زبان کاربران (بابائی، ۱۳۹۰)

–      فولکسونومی‏ ها را می توان به عنوان یک سیستم دموکراتیک شناخت، زیرا  هرکسی فرصت به اشتراک‏گذاری تگ‏ها را دارد. (کریم زاده، ۱۳۸۷، ص۲۷).

 

محدودیت های فولکسونومی

احتمالا نقیصه اصلی سیستم‏های کنونی‏ فولکسونومی این باشد که عبارات‏ برچسب‏گذاری مورد استفاده در این سیستم‏ها غیر دقیق‏ است. در حال حاضر کنترل کمی روی واژگان هم‏ معنا (واژگان مختلف، معانی یکسان) و لغات متشابه (واژگانی با تلفظ یکسان‏ و معانی متفاوت) وجود دارد. مدیران سیستم دربارهء برچسب‏های انتخاب ‏شده از سوی کاربران قضاوت‏ نمی‏کنند. همچنین برچسب‏های اختصاصی و نامفهوم که به عنوان‏ نشانگرهای منحصربه‏فرد بین گروهی از دوستان و همکاران طرح می‏شود، ممکن است به کار گرفته شوند .نتیجه این امر ایجاد مجموعه‏ای کنترل‏نشده و بی‏قاعده‏ از عبارات برچسب‏گذاری می‏گردد که مانند گروه‏های‏ بیشتر کنترل‏شده لغات، از قابلیت جست‏وجوی کارآمدی‏ پشتیبانی نمی‏ کند. (کریم زاده، ۱۳۸۷، ص۲۷). فوکسونومی، هیچ مکانیزمی برای پیشگیری از انتخاب واژه‌ها توسط کاربر ندارد، حتی هنگامی که دیگران به کاربرد آن واژه حساس باشند (بابائی، ۱۳۹۰).

بنابراین می توان محدودیت های موجود در فولکسونومی را در موارد زیر خلاصه کرد:

–          فقدان استانداردهای پذیرفته شده

–          عدم محدودیت کاربر در استفاده از برچسب ها

–          مشکلات لغوی و معنایی

–          دقت

–          ابهام

–          مترادف ها

–          متضادها

–          متشابه ها

–          اخص و اعم

–          ترکیبات

–          ایرادات معنایی و لغوی (اسماعیل زاده، ملک آبادی زاده، ۱۳۸۸)

عناصر فولکسونومی

کاربر: هر شخصی با هر دانشی که از منابع وب با هر هدفی استفاده می کند.

برچسب: هر نوع کلیدواژه ای که با هر شکل و ساختاری برای توصیف یک عنصر اطلاعاتی، توسط کاربر انتخاب می شود.

اطلاعات: هر نوع داده ای که با هر شکل و ساختار و در هر موضوعی در وب منتشر شده باشد.

نرم افزارهای اجتماعی: نرم افزارهای تحت وب که با استفاده از فناوری نوین نسل دوم وب موسوم به وب ۲، امکان تعامل کاربران و داده ها را با یکدیگر، به اشکال مختلف فراهم آورده اند. (حسینی، ۱۳۸۶)

روند گردش اطلاعات در فولکسونومی

مرحله اول : برچسب گذاری صفحات وب، نشانی های اینترنتی ، فایلهای صوتی و تصویری، اسناد متنی و … .
مرحله دوم: اشتراک برچسب های ایجاد شده در راهنماهای وبی ویژه فولکسونومی مانند فلیکر
مرحله سوم: بازیابی برچسب ها توسط سیستم جستجوی کلیدواژه ای، فهرست الفبایی برچسبها، فهرست برچسب های مهم و فهرست موضوعی (حسینی، ۱۳۸۶) .

روش های بهبود عملکرد فولکسونومی

مهم ترین مورد بهبود خوانایی برچسب هاست. بهبود خوانایی برچسب‏ها در دنیای فولکسونومی با دو روش امکان‏پذیر است. نخست اینکه لازم است جامعه‏ برای ایجاد مجموعه‏ای از قوانین و رسیدن به توافقی‏ روی یک مجموعه استاندارد برای برچسب‏ها آماده شود. دوم اینکه کاربران باید با این قوانین آشنا شده و از آن‏ پیروی کنند (کریم زاده، ۱۳۸۷، ص ۳۱).

نتیجه گیری

فولکسونومی، با ایجاد رابطه تعاملی چندگانه بین داده و کاربر، علاوه بر ساده کردن روند سازماندهی محتوای وب، امکان بازیابی و اشاعه اطلاعات را نیز برای همه کاربران به آسانی فرآهم آورده است و ضمن اینکه امکان تعامل های فکری و تبادل دانش و اندیشه بین کاربران را با بهره گیری از کلیدواژه هایی ساده، میسر نموده است، می تواند به ابزاری برای سنجش علائق کاربران وب تبدیل شود. با این حال سازماندهی منابع اینترنت، همیشه در بین کتابداران و متخصصان علوم اطلاع رسانی با چالش هایی مواجه بوده است و فولکسونومی نیز، به این چالش اضافه شده است. گرچه فولکسونومی توانسته است تا حدودی چشم انداز روشنی از رده بندی محتوای وب ارائه دهد، اما تا زمانی که قواعد واستانداردهایی خاص برای این منظور تدوین نگردد، بحث ساماندهی اطلاعات وبی همچنان ادامه خواهد داشت. (حسینی، ۱۳۸۶)

 


منابع و ماخذ فولکسونومی

اسماعیل زاده، ربابه، ملک آبادی زاده، فاطمه (۱۳۸۸). “آشنایی با رده بندی مردمی محتوای وب (فوکسونومی)”. نشریه الکترونیکی انجمن کتابداری و اطلاع رسانی ایران (شاخه خراسان(، شماره اول. بازیابی ۲۷/۸/۱۳۹۰ قابل دسترس در:

http://ilisa-khorasan.ir/index.php?option=com_content&view=article&id=249:1388-07-23-08-42-49&catid=87:1388-06-25-10-34-31&Itemid=95

 

بابائی، محمود (۱۳۹۰). “درباره  فوکسونومی: رده بندی مردمی”. بازیابی ۲۷/۸/۱۳۹۰ قابل دسترس در:

http://cyber-notes.blogsky.com/1390/02/05/post-3

 

حسینی، سیدمهدی (۱۳۸۵). “فوکسونومی: رویکردی نوین به سازماندهی منابع اطلاعاتی وب”. ارائه شده در: همایش راهبردها و راهکارهای نوین در سازماندهی اطلاعات، کتابخانه ملی ایران، ۱۶ و ۱۷ اسفندماه ۱۳۸۵.

 

کریم زاده، سارا (۱۳۸۷). “فولکسونومی چیست”. کتاب ماه کلیات، شماره ۱۳۰، مهر ۱۳۸۷٫

 

نوروزی، علیرضا؛ منصوری، علی (۱۳۸۵). “رده‌بندی مردمی (فوکسونومی) در تقابل با نظام‌های رده‌بندی کتابخانه‌ای”. ارائه شده در: همایش راهبردها و راهکارهای نوین در سازماندهی اطلاعات، کتابخانه ملی ایران، ۱۶ و ۱۷ اسفندماه ۱۳۸۵

 

صابر فضلی احمدی

SABER FAZLI AHMADI صابر فضلی احمدی

SABER FAZLI AHMADI صابر فضلی احمدی

صابر فضلی احمدی

فارغ التحصیل مهندسی برق کنترل از دانشگاه آزاد اسلامی قزوین و فارغ التحصیل فوق لیسانس مدیریت فناوری اطلاعات – سیستم های اطلاعاتی دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات تهران در سال ۱۳۹۴ می باشد.

در دوره ی کارشناسی با داده کاوی و علم داده آشنا شد و حاصل آن پایان نامه ای در مقطع کارشناسی ارشد با عنوان “کاربرد داده کاوی و هوش مصنوعی در سیستم های مدیریت محتوا” بود.

علایق کاری وی: علم داده، برنامه نویسی به زبان های مختلف، تحلیل سیستم، مدیریت پروژه، تکنولوژی های نوین، دست و پنجه نرم کردن با چالش های جدید.

لینک نمونه کارهای انجام شده صابر فضلی احمدی مرتبط با Data Analytic – تحلیل داده :

Data Analytic – تحلیل داده > تحلیل توصیفی > داشبوردها

http://rayantabib.com/data_analytic/

آدرس ایمیل شخصی صابر فضلی احمدی :

info@rayantabib.com

لینک دانلود رزومه صابر فضلی احمدی :

http://saberfazliahmadi.ir/wp-content/uploads/2016/05/English-Resume-Saber-Fazli-Ahmadi.pdf​

 

 

برچسب های قدرتمند در فولکسونومی: ابزاری برای سازماندهی دانش

مقدمه

سازماندهی دانش یکی از ارکان اصلی علم اطلاعات و دانش شناسی است این امر در محیط وب که روزانه حجم عظیمی از اطلاعات منتشر می شود، از نظردسترسی سریع کاربران به اطلاعات مورد نیازشان ضروری – تر شده است. «گه گاه جست و جوی منابع در محیط وب مستلزم صرف وقت زیادی است و بعضا شبیه جست و جوی سوزن در خرمن کاهی می باشد، تشدید جریان اطلاعات در جوامع اضافه بار اطلاعاتی را پدید می آورد.» (داورپناه، ۱۳۹۱)

تاکنون تلاش های زیادی برای سازماندهی منابع وب انجام شده است که استفاده از طرح های رده بندی برای سازماندهی منابع وب، ایجاد راهنماهای وبی[۱]،ابر داده ها[۲] و فولکسونومی ها[۳] نمونه هایی این امر می باشد.

در ابتدای امر سازماندهی منابع وب با استفاده از فناوریهای وب۱ که در آن تنها کاربران مصرف کننده بودند، انجام می شد اما به تدریج درگاه جدیدی از وب به نام وب۲ متولد شد و کتابداران از قابلیت های وب۲ برای سازمان دهی دانش استفاده کردند. وب۲ که با مفهوم نرم افزارهای اجتماعی معنا پیدا می کند تاثیرات شگرفی را بر تعامل کاربران با دنیای اینترنت نهاده است به گونه ای که آن ها تمایل بیشتری به انتشار محتوا در اینترنت پیدا کرده اند و نظرات شخصی، عکس ها،فیلم ها و دانش شخصی خود را به اشتراک می گذارند.

نکته مهم در فولکسونومی ها که یکی از نمونه های بارز استفاده از رویکردهای کاربرمحور در امر سازماندهی دانش است، برچسب گذاری از سوی کاربران می باشد. «طی این روند کاربر اطلاعاتی را که به اشکال مختلف از از وب به دست می آورد با استفاده از کلید واژه هایی که که در اصطلاح برچسب۴ نامیده می شود طبقه بندی کرده و اطلاعات آن ها را در راهنماهای ویژه ای که با استفاده از نرم افزارهای اجتماعی مدیریت می شوند وارد می نماید. بدین ترتیب هر کاربر می تواند برچسب های مورد علاقه خود را گرد آوری کند، آن ها را به اشتراک بگذارد و از علایق دیگر کاربران آگاهی یابد». (مردانی،۸۸) از میان برچسب های اختصاص داده شده کاربران در رده بندیهای مردم برچسب های قدرتمند[۵] مهمترین برچسب به شمار می روند.

این نوع برچسب در واقع حاکی از نوعی فهم جمعی یا اتفاق نظر عمومی می باشد که برهمین اساس می تواند به منزله عنصری مهم جهت سازماندهی مورد استفاده قرار گیرد.

تشخیص اینکه کاربران عموما از چه کلید واژه هایی برای برچسب گذاری و نمایه سازی منابع به اشتراک گذاری شده خود در رده بندی های مردمی استفاده می کنند به وسیله برچسب قدرتمند انجام می شود به همین جهت برچسب قدرتمند منعکس کننده فهم جمعی کاربران در امر سازماندهی دانش می باشد.

نوشتار حاضر قصد دارد ابتدا تعریف و انواع فولکسونومی ها را به بحث بگذارد و پس از تعریف برچسب قدرتمند چگونگی سازماندهی دانش را به وسیله آن مورد بررسی قرار دهد.

فولکسونومی ها

عبارت فولکسونومی برای اولین بار در سال ۲۰۰۵ توسط توماس وندرال معمار اطلاعات استفاده شد، این واژه از واژگان folk به معنای مردم و taxonomy به معنای رده بندی تشکیل شده است.

« یک رده بندی تولید شده از سوی کاربر است که برای طبقه بندی و بازیابی محتوای وب مانند منابع وب تصاویر پیوسته اتصالات وب و برچسب هایی با انتهای باز که تگ نامیده می شود به کار می رود.»(کریم زاده ۸۷).

توماس وندرال سه جزء مهم را در رده بندی های مردمی برمی شمارد:

کاربران: هرشخصی با هر دانشی که از منابع وب با هر هدفی استفاده می کند. کاربر می تواند پدیدآورنده اطلاعات و دادها باشد یا صرفا آن ها را در منابع وب بازیابی کند.
منابع توصیف شده به وسیله یک شناساگر واحد نظیر url یا ISBN
توصیفگرها یا برچسب های به کار رفته برای توصیف منابع اطلاعاتی

 

برخی از مهم ترین فولکسونومی ها

در زیر آدرس اینترنتی برخی از مهم ترین فولکسونومی ها آمده است:

www.del.cio.us.com

www.citeulike.org

www.connote.org

www.flickr.com

www.furl.net

www.librarything.com

www.scuttle.org

www.shadows.com

www.simpy.com

www.tagcloud.com

www.tagzania.com

www.Technorati.com

www.unalog.com

www.myweb.yahoo.com

www.youtube.com

 

فولکسونومی های وسیع و محدود

فولکسونومیها ممکن است اجازه اختصاص چندین تگ منحصر به فرد را به یک منبع مشخص بدهند. بنابراین ما می توانیم در این مورد از فولکسونومیهای وسیع صحبت کنیم. در مقابل این فولکسونومیهای محدود تنها اجازه اضافه کردن برچسب های جدید را به منابع می دهند. مثال نمونه برای فولکسونومیهای وسیع و محدود دلیشز و یوتیوب می باشد. تفاوت اصلی بین فولکسونومی های وسیع و محدود این است که در فولکسونومی های وسیع توزیع فراوانی برچسب در سطح منبع قابل مشاهده است.(petrs,2010)

 

برچسب و برچسب گذاری

« برچسب بسته اطلاعاتی کوچکی است که در قالب یک بیان لغوی میان جمعی از متخصصان یا غیر متخصصان برای توصیف پاره ای از ویژگیهای مشخص قبول عام یافته است».(ارسطوپور؛ آزاد،۸۶)

به عبارت دیگر برچسب ها واژگان یا عباراتی هستند که به صفحات وب پیوست می خورند و صرفاً برای منابع وبی اند که برای کمک به کاربر در بازیابی های منابع وب در آینده به کارمی روند. هیچ مجموعه ثابتی از دسته ها یا گزینش اثبات شده وجود ندارد. کاربر می تواند واژگان، نام های مخفف یا اعداد را بدون توجه به نیاز یا خواست دیگران، برای توصیف منابع وب به کاربرد.

« برچسب گذاری اجزای واژگانی فرآیند انتساب دادن اجزای کلام یا واحد زبانی مناسب (فعل , اسم…) به هر کلمه در یک جمله زبان طبیعی می باشد. برچسب گذاری یک بخش مهم در پردازش زبان طبیعی می باشد و برای بسیاری از کاربرد های پردازش زبان سودمند است».(خوشحال، ۹۳)

 

بنابراین برچسب گذاری فرایندی است که در آن کلیدواژگان (برچسب ها) به شکل دستی به منابع تخصیص می یابند تا بازیابی شان آسان باشد.

در مقابل نمایه سازی موضوعی سنتی، کلیدواژگان عموماً آزادانه از سوی کاربر گزینش شده و در جامعه به اشتراک گذاشته می شوند. خروجی فعالیت ها در نظام برچسب گذاری، رده بندی عامه (Folksonomy) خوانده می شود.

 

برچسب های قدرتمند

برچسب های قدرتمند در سیستم های نشانه گذاری اجتماعی مانند فولکسونومی ها ابزاری مهم و اساسی جهت سازماندهی منابع به حساب می آیند.

به برچسب هایی که از سوی کاربران بسیار تکرار می شوند (high-frequent tags ، بسیار محبوب هستندmost popular) و نوعی اتفاق نظر ضمنی(implicit (consensus یا فهم جمعی (collective intelligence) را منتقل می کنند، برچسب قدرتمند می گویند.۱[۳]

هراندازه که کاربران بیشتری بر روی استفاده از برچسبی برای منبعی اتفاق نظر بیشتری داشته باشند، به عبارت دیگر هر اندازه فراوانی برچسبی خاص برای منبعی بیشتر شود آن برچسب های قدرتمند به صورت پررنگ تر و با فونتی بزرگ تر نسبت به سایر برچسب های موجود در فولکسونومی نمایش داده می شوند.۲

 

سازماندهی دانش به وسیله برچسب های قدرتمند

تعیین برچسب یا برچسبهای قدرتمند در فولکسونومی
جهت تعیین برچسب قدرتمند در ابتدا توزیع فراوانی برچسب ها را در فولکسونومی مشخص می کنیم و در نمودارتوزیع فراوانی برچسب ها به ترتیب فراوانی آنها از بالا به پایین مرتب می کنیم. در صورتی که فراوانی برچسب رتبه اول با فراوانی برچسب رتبه دوم فاصله زیادی داشت و هم چنین تعداد کمی از برچسب های دارای فراوانی زیاد در سمت چپ نمودار و متقابلا تعداد زیادی از برچسب های دارای فراوانی کم در سمت راست نمودار ظاهر شود اولین برچسب یا همان برچسب رتبه اول به عنوان برچسب قدرتمند شناخته می شود.

اما در صورتی که تعداد زیادی از برچسب های دارای فراوانی بالا در سمت چپ نمودار توزیع فراوانی و تعداد کمی از برچسب های دارای فراوانی کم در سمت راست نمودار توزیع فراوانی ظاهر شدند در آن صوررت بیش از یک عدد برچسب قدرتمند خواهیم داشت و همه برچسب های بالای خمیدگی در نمودار به عنوان برچسب قدرتمند شناخته می شوند.

برای مثال کاربران برای منبعی با عنوان «مخترع اندروید» در فولکسونومی delicious برچسب های «گوگل»، «اندروید»، «توسعه» و… را اختصاص داده اند، بنابراین نمودار توزیع فراوانی آن به این شکل خواهد بود:

با توجه به نمودار ترسیم شده که تعداد کمی از برچسب های با فراوانی بالا در سمت چپ نمودار هستند و تعداد زیادی از برچسب های با فراوانی پایین در سمت راست قرار دارند و هم چنین اختلاف فراوانی های برچسب اول و دوم نیز زیاد است بنابراین اولین برچسب دارای فراوانی بالا به عنوان برچسب قدرتمند انتخاب می شود. بنابراین مرحله اول یعنی تعیین برچسب یا برچسب های قدرتمند به پایان می رسد و برچسب اندروید به عنوان برچسب قدرتمند برای منبعی با عنوان مخترع اندروید انتخاب می گردد.

 

تعیین برچسب یا برچسب های قدرتمند جفتی

پس از تعیین برچسب قدرتمند مرحله بعد تعیین برچسب یا برچسب های قدرتمند جفتی می باشد. به همین منظور فراوانی رخداد[۴]۱برچسب قدرتمند تعیین شده (اندروید) با سایر برچسب ها در delcious اندازه گیری می شود. به عبارت دیگر این نکته که برچسب اندروید با کدام یک از برچسب های دیگر در delicious بیشتر همراه می شود تعیین می شود. در این مورد نمودار توزیع فراوانی رخداد برچسب قدرتمند اندروید با برچسب های دیگر جهت تعیین برچسب یا برچسب های قدرتمند جفتی رسم می گردد. بار دیگر در صورتی که فراوانی برچسب رتبه اول با فراوانی برچسب رتبه دوم فاصله زیادی داشت و هم چنین تعداد کمی از برچسب های دارای فراوانی زیاد در سمت چپ نمودار و متقابلا تعداد زیادی از برچسب های دارای فراوانی کم در سمت راست نمودار ظاهر شد اولین برچسب به همان برچسب رتبه اول به عنوان برچسب قدرتمند شناخته می شود. اما در صورتی که تعداد زیادی از برچسب های دارای فراوانی بالا در سمت چپ نمودار توزیع فراوانی و تعداد کمی از برچسب های دارای فراوانی کم در سمت راست نمودار توزیع فراوانی ظاهر شدند در آن صوررت بیش از یک عدد برچسب قدرتمند خواهیم داشت و همه برچسب های بالای خمیدگی در نمودار به عنوان برچسب قدرتمند شناخته می شوند. نمودار فراوانی رخداد برچسب قدرتمند اندروید با سایر برچسب ها در delicious به این شکل است:

با توجه به اینکه در نمودار ترسیم شده برخلاف نمودار توزیع فراوانی برچسب قدرتمند که تعداد زیادی از برچسب های فراوانی بالا با برچسب اندروید در سمت چپ قرار دارند و تعداد کمی از برچسب های دارای فراوانی کم در سمت راست هستند همه برچسبهای بالای منحنی خمیدگی یعنی mobile, google, iPhone, development, apps, software به عنوان برچسبهای قدرتمند جفتی با برچسب اندروید انتخاب می شود. بنابراین کلیه برچسب های قدرتمند جفتی با برچسب قدرتمند اندروید اصطلاح مرتبط هستند. البته بدیهی است که ساختن یک سیستم سازماندهی با استفاده از برچسب های قدرتمند تا حدودی مستلزم تحلیل های ذهنی انسان مدارانه نیز می باشد. با توجه به برچسب قدرتمند اندروید و برچسب های قدرتمند جفتی یک سیستم سازماندهی برای منبعی با عنوان «مخترع اندروید» می تواند به این شکل پایه ریزی شود:

اندروید

ا.ع. تلفن

ا.ع. نرم افزار

ا.و. موبایل

ا.و. گوگل

ا.و. آی فون

ا.و. توسعه

ا.و. آپ

 

نظر به اینکه عمل برچسب گذاری به وسلیه زبان طبیعی کاربران انجام می شود، بنابراین همه مزایا و معایب زبان طبیعی هم در مورد آن صادق می باشد. باتوجه به این نکته برخی ها براین باورند که برچسب ها آن گونه که در رده بندی های مردمی نمایه سازی می شوند قابل استفاده نیستند. دراین صورت جهت حل مشکل برچسب گذاری به زبان طبیعی می توان از برچسب های اختصاص داده شده کاربران جهت خلق اصطلاحنامه مردمی استفاده کرد یعنی ساخت ابزار سازماندهی دانشی که با ستفاده از خردجمعی مردم تدوین شده است. روشی که در بالا به آن اشاره شد می تواند جهت نیل به مقصود در این زمینه مفید باشد. به خدمت گیری اصطلاحنامه های مردمی هم می تواند به بهبود برچسب ها در فولکسونومی و جلوگیری از توزیع نامناسب واژگان در چنین نظامی کمک کند.

 

نتیجه گیری

تاکنون تلاشهای زیادی جهت سازماندهی وب انجام شده است، این کوشش ها در ابتدای امر تحت امکانات وب۱ بود یعنی کاربران تنها به عنوان مصرف کننده صرف منابع به اطلاعاتی وب بودند وهیچ گونه نقشی در به اشتراک گذاری و سازماندهی منابع وب نداشتند، اما از زمانی که رویکرد جدیدی از وب به نام وب۲ ایجاد شد و هم چنین با رواج دیگاه های کاربرمحور در امر سازماندهی از امکانات و قابلیت های وب۲ برای سازماندهی دانش استفاده شد. یکی از نمونه های استفاده از امکانات وب۲ جهت سازماندهی دانش فولکسونومی ها می باشد که در نتیجه عمل برچسب گذاری منابع به اشتراک گذاری شده توسط کاربران به وجود می آید. یعنی کاربران هم خود منابع را به اشتراک می گذارند و هم به سازماندهی منابع وب از طریق اختصاص برچسب عمل می کنند. برای رفع برخی از مشکلات برچسب گذاری به شیوه جمعی که زبان طبیعی استفاده می کند می توان از نوعی از برچسب ها موسوم به برچسب قدرتمند جهت ساخت اصطلاحنامه مردمی استفاده کرد( همان گونه که در متن توضیح داده شد) تا بدین وسیله کیفیت برچسب ها را ارتقا داد و با بخشی از مشکلات سازماندهی به زبان طبیعی مقابله کرد.

 

منابع

ارسطوپور، شعله؛ آزاد، اسدالله. (نظریه برچسب گذاری و برچسب های موضوعی در سازماندهی اطلاعات نگاهی تطبیقی از زاویه ارتباط های متقاعدگرایانه) مجله کتابداری و اطلاع رسانی. زمستان ۱۳۸۶٫ شماره ۴۰٫ ص. ۴۰-۳۰٫

خوشحال، مصطفی. ( ارائه یک سیستم برچسب گذاری خودکار اجزای واژگانی کلام برای متون فارسی (پایان نامه ارشد)). ۱۳۹۳٫

داورپناه، محمدرضا. (اطلاعات و جامعه). تهران: چاپار: دبیزش، ۱۳۹۱٫ ص. ۸۹٫

کریم زاده، سارا. ( فولکسونومی چیست؟). کتاب ماه کلیات شماره ۱۳۰٫ مهر ۱۳۸۷٫ ص. ۳۳-۲۴

مردانی، امیرحسین. (فولکسونومی: از آن کاربران، برای کاربران) فصلنامه کتاب. شماره ۷۹٫پاییز ۱۳۸۸٫ ص. ۲۶۰-۲۳۹٫

۶٫peters,Isabella. (power tags as tools for social knowledge organization systems). Researchgate publication. 2010

 

۱٫ directory

۲٫ Metadata

۳٫ folksonomy

۴٫ tag

۵٫ power tags

 

این تعریف براساس مقاله Isabella petrs منبع شماره ۶ در بخش منابع ارائه شده البته لازم به ذکر است که در مفاهیم به کار برده شده به صورت تلویحی از بخشهای مختلف مقاله به وسیله نگارنده استنباط شده است و در اصل مقاله مبحثی به تعریف برچسب قدرتمند اختصاص داده نشده بود. هم چنین جست و جو در منابع فارسی نیز در مورد برچسب قدرتمند نتیجه ی قابل ذکری در بر نداشت.
جهت مشاهده مثال در این زمینه می توانید به فولکسونومی librarythin مراجعه نمایید. از طریق لینک ذیل:

blog.librarything.com/main/2007/08/tag-mirror-see-your-books-the-way-others-do

مطالب این بخش اقتباسی از مقاله Isabella petrs منبع شماره ۶ به همراه تغییرات توسط نگارنده می باشد.

co-occurrences

فولکسونومی چیست؟

فولکسونومی (رده بندی مردمی)

سازماندهی اطلاعات (گردآوری، ذخیره و پردازشی) به منظور تسهیل فرایند بازیابی اطلاعات مناسب در کوتاهترین زمان ممکن، همواره یکی از مهم ترین مسائل و مباحث در حوزه کتابداری و اطلاع رسانی بوده است که امروزه با ورود فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی نوین مانند اینترنت و وب دستخوش تغییر و چالش شده است. یکی از جلوههای شناخته شده سازماندهی اطلاعات، ردهبندی است که با هدف تعیین محتوای موضوعی و شناسایی مفاهیم اصلی آثار، تخصیص شماره بازیابی، گروه بندی آثار هم موضوع و جایابی آثار از طریق شماره بازیابی انجام می شود که در نهایت در کتابخانه ها مورد استفاده کاربران قرار میگیرد. در واقع، ردهبندی باعث می شود که آثار هم موضوع کنار هم قرار گیرند و دسترسی به اطلاعات مرتبط افزایش یابد. به تعبیر دیگر، محتوای موضوعی آثار موجب می شود تا آثار فارغ از عنوان، نویسنده، قطع و اندازه در یک رده یا زیررده واحد کنار هم قرار گیرند.

در تدوین نظامهای رده بندی، کتابخانه ها از پیشگامان طراحی نظامهای فهرست نویسی و رده بندی برای منابع اطلاعاتی کتابخانه ای به شمار می روند. هدف اصلی فهرست نویسی و رده بندی، تسهیل دسترسی به اطلاعات مورد نیاز افراد در کوتاه ترین زمان ممکن است. نگاهی به تاریخ کتابخانه ها از دوران باستان تاکنون، نشان میدهد که کتابداران همواره در صدد یافتن راهی برای نظم دادن به مجموعه ها بوده اند تا دسترسی اثربخشی به محتوای منابع کتابخانه به عنوان یک پایگاه اطلاعاتی امکان پذیر باشد. به همین جهت در هر زمان با توجه به ویژگی های منابع کتابخانه و با استفاده از امکانات موجود، در مجموعه ها نظمی برقرار کرده اند تا از طریق آن، .دسترسی به مجموعه ها سریع تر و دقیق تر صورت گیرد

با ظهور منابع کتابخانه ای جدید، به معنای سازماندهی انواع بسیاری از اطلاعات و رسانه ها مورد توجه قرار گرفت، اطلاعاتی که در منابع فیزیکی مانند کتابها، نوارهای ویدیویی یا تصاویر ذخیره شده اند و سازماندهی اطلاعات مجازی یعنی اطلاعاتی که به صورت الکترونیکی در قالب کلمات، صداها یا تصاویر ذخیره شده اند و از طریق شبکه های رایانه ای قابل دسترسی میباشند (نوروزی و منصوری، ۱۳۸۵).

وب اکنون په عنوان یک منبع اطلاعاتی روزآمد و همیشه در دسترس در نظر گرفته می شود و به کتابخانه ای مبدل شده که دانش های بشری را به شکلی – الکترونیکی در خود گردآوری کرده است. اما مهم ترین و اصلی ترین تفاوت این به اصطلاح کتابخانه دیجیتالی بزرگ با کتابخانه های معمولی، در روند سازماندهی و رده بندی اطلاعات و اسناد موجود در آنها است؛ زیرا استانداردها و قوانین مدونی با – هدف گردآوری، سازماندهی، بازیابی و اشاعه اطلاعات و دانش در کتابخانه ها – تدوین گردیده که از جمله آنها میتوان به قوانین فهرست نویسی انگلو- امریکن یا رده بندی های ده دهی دیوئی و کنگره اشاره کرد، در حالی که یک چنین قوانین ،مشابهی برای اطلاعات و اسناد موجود در وب تدوین نشده اند (حسینی۱۳۸۵)

تاکنون دو شیوه رده بندی علوم و اطلاعات در جهان شکل گرفته است که عبارت انداز:

رده بندی کتابخانه ای

رده بندی کتابخانه ای نظامی برای طبقه بندی علوم گوناگون، سازماندهی و کدگذاری منابع کتابخانه ای (کتاب چاپی یا الکترونیکی، نشریه های ادواری چاپی یا الکترونیکی، مواد دیداری-شنیداری، فایلهای رایانه ای، نقشه ها، اسناد، نسخه های خطی و سایر منابع اطلاعاتی) براساس موضوع هر اثر است. به دیگر سخن «عمل سازماندهی جهان دانش به برخی نظم های نظام مند است». معروفترین نظام های رده بندی کتابخانه ای، رده بندی ده دهی دیویی و ردهبندی کتابخانه کنگره هستند که در رده های اصلی یا کلی به صورت سلسله مراتبی و شمارشی می باشند. نظامهای ردهبندی کتابخانه ای از «قواعد فهرست نویسی انگلو امریکن»، سرعنوان های موضوعی، طرح های رده بندی و جدول نشانه مؤلف سه رقمی کاتر-سن برن به منظور شماره سازی و تخصیص شماره ردهبندی به هر اثر استفاده می کنند.

مراحل فهرست نویسی و رده بندی مواد کتابخانه ای توسط متخصصان فهرست نویسی و رده بندی، کتابداران و نمایه سازان انجام می شود. کاربرد اصلی این نظام رده بندی، در سازماندهی مواد کتابخانه ای اعم از چاپی و غیر چاپی رسانه های سنتی اطلاعات است؛ ولی در سالهای اخیر به منظور سازماندهی سایر تی انجام گرفته است.

اختراع اینترنت و وب، نظام های رده بندی سنتی و کتابداران را با چالش های ویژه ای روبه رو ساخته است. با این وجود، کتابداران سعی کردهاند که از نظامهای منابع کتابخانه ای به ویژه منابع اینترنتی رده بندی کتابخانه ای به منظور سازماندهی منابع اطلاعاتی موجود در اینترنت و وب استفاده نمایند. مهم ترین راهنماهایی که توسط کتابداران یا براساس اصول رده بندی کتابداری طراحی شده اند، عبارتند از:

راهنمای BUBL ( www.bubl.ac.uk) راهنمای نظام رده بنای دهبالهی دیویی به منظور رده بندی منابع اینترنتی استفاده می کند. در واقع، یک خحد مت اطلاعاتی برای جامعه دانشگاهی انگلستان است و به همین دلیل منابع انگلیسی زبان را پوشش میدهد.
راهنمای آزاد www .dmoz .org. تقریباً جامع ترین راهنما برای وب است که توسط افراد از کشورهای مختلف داوری و طراحی شده است و از اصول کتابداری تا حدودی استفاده می کند.
راهنمایی یاهو (http://dir.yahoo.com): راهنمای وب است که توسط افراد از کشورهای مختلف داوری می شود و تا جدودی از اصول ردهبندی چهریزهای استفاده می کند.
نمایه کتابداران برای اینترنت (www.lii.org): توسط کتابداران آمریکایی طراحی و اداره میشود. به همین دلیل بیشتر منابع انگلیسی زبان و آمریکایی را پوشش میدهد.
کتابخانه عمومی اینترنت (www.ipl.org): یک خدمت اطلاعاتی عمومی است که توسط کتابداران دانشگاه میشیگان تهیه شده است و منابع انگلیسی زبان را پوشش میدهد(نوروزی و منصوری، ۱۳۸۵).

 

وبگاههای مهم مبتنی بر نظام فولکسونومی

وبگاههای مبتنی بر نظام فولکسونومی:

مهمترین وبگاهها خدمات اطلاعاتی که مبتنی بر نظام رده بندی مردمی  هستند عبارت انداز:

  1. LibraryThing.com -LibraryThing هدف آن فهرست کاردن کتاب های . دلخواه کاربران است
  2. http://delicio.us-  Del.icious هدف آن به اشتراک گذاشتن منابع وب وپیوندها میباشد
  3. www.citeulike.org – Citeulike هدف آن به اشتراک گذاشتن مشخصات کتاب شناختی و چکیده منابع و مقاله های علمی در وب است.
  4. connotea.org-  Connotea به اشتراک گذاشتن دانش در.وب است
  5. www.flickr.com – Flickr هدف آن به اشتراک گذاشتن تصاویر میباشد.
  6.  www.youtube.com – YouTube هدف آن به اشتراک گذاشتن آثار با موسیقایی و فیلم های کوتاه است.
  7. www.technorati.com – Technorati جستجو و بازیابی محتوای وبنوشت ها است.
  8. :(http://myweb.yahoo.com – МуWeb  هدف آن به اشتراک گذاشتن وجست وجوی برچسب ها در موتور یاهو است.

 

سایر وب گاه های معروف مبتنی بر این نظام رده بندی عبارتند از:

 

Simpy.com, Frassle.org, Furl.net, Spurl.com

در زیر تصویری از یک جستجوی ساده در Del.icious برای بازیابی منابع مرتبط با فولکسونومی نشان داده میشود. همان گونه که قبلا گفته شد، در نظام رده بندی مردمی به راحتی می توان متوجه شد که چه کسانی و با چه کلیدواژه هایی یک منبع اطلاعاتی واحد را برچسبگذاری کرده و از طریق سایر کلیدواژهها یا برچسبها نیز میتوان به منابع مرتبط با موضوع جستجور دست یافت (نگاه شود به شکل ۱۱). به عنوان نمونه، منبع شماره یک در شکل زیر (مقاله انگلیسی در مورد مورد  فوکسونومی در ویکیپدیا) توسط ۱۱۷۵ نفر برچسب گذاری شده است. به راحتی می توان متوجه شد که ۱۱۷۵ نفر دارای علائق مشابهی هستند و با چه کلیدواژه هایی این مقاله را برچسب گذاری کرد ه اند. همچنین میتوان فهمید که این مقاله محبوب ترین مقاله از نظر علاقه مندان به موضوع فولکسونومی است (نوروزی و منصوری،۱۳۸۵)

کاربرد «فولکسونومی» در بازنمون تصاویر دیجیتالی رویکردی نوین در نمایه سازی کاربرمدار

 

در این مقاله, روشهای نمایه سازی تصاویر که تا کنون مطرح بوده به اختصار بیان گردیده و نظری کلی از چالشهای مربوط به نمایه سازی تصویر مبتنی بر مفهوم, فراهم آمده است

در این مقاله، روشهای نمایه‌سازی تصاویر که تا کنون مطرح بوده به اختصار بیان گردیده و نظری کلی از چالشهای مربوط به نمایه‌سازی تصویر مبتنی بر مفهوم، فراهم آمده است. از روشی نوین با عنوان «فولکسونومی» یا «رده‌بندی مردمی» که به میزان قابل ملاحظه‌ای در دنیای کتابخانه دیجیتالی مورد توجه قرار گرفته است یاد می‌شود که در آن، برچسب‌زنی اجتماعی ابزاری برای افزایش توصیف اشیای دیجیتالی،‌ فراهم کردن محملی برای درونداد کاربر و درگیری بیشتر کاربر، تلقی می‌گردد. این مقاله، به ارزیابی مزایا و معایب فراداده‌های ساخته شده توسط کاربر در محتوای مجموعه تصاویر رقومی می‌پردازد و آن را با قالب فراداده‌ای ساخته شده به‌ طور حرفه‌ای و ابزار کنترل واژگان، مقایسه می‌کند. همچنین، ضمن تحلیل ویژگیهای رده‌بندی مردمی، درمی‌یابد که برچسب‌زنی مردمی می‌تواند به عنوان مکملی برای پیشینه های فراداده‌ای ساخته شده به طور حرفه‌ای به مرحله عمل درآید تا فرصتی برای کاربر به ‌منظور اظهار نظر درباره تصویر فراهم آید.

● مقدمه

تا پیش از آغاز جنگ جهانی دوم، مجموعه‌های عکس برای عموم قابل دسترس نبود و تنها پس از آن و در دوره بین سالهای ۱۹۳۰ تا ۱۹۶۰، شاهد افزایش مجموعه‌های تصاویر بودیم . در این زمان، به علت رشد مجموعه عکس، مشکل دسترسی موضوعی به تصاویر مطرح شد. در ابتدا مجموعه های عکس و بازیابی موضوعی آن مورد توجه افرادی غیر از کتابداران قرار گرفت. به طور مثال، «خن»[۲] [کوهن] از مؤسسه هنر شیکاگو، در مقاله‌ای پیشنهاد می‌کند برای اسلایدها صفحه عنوانی مشابه آنچه در تک نگاشت ها وجود دارد در نظر گرفته شود (کرمی، نقل در مجله الکترونیکی نما،۱۳۸۵).

بعدها پیشنهاد شد یک تصویر باید در هر زمان از سه منظر «پیش پیکرنگاری»[۳]، «پیکرنگاری»[۴] و «شمایل‌شناسی»[۵] مورد توجه قرار گیرد. مثلاً در نمایه‌سازی تصویری از برج ایفل، پیش‌پیکرنگاری (برج، رودخانه، درخت) پیکرنگاری (برج ایفل، رودخانه سابن) واصطلاحات شمایل‌شناسی (خیال انگیزی، تعطیلات هیجان انگیز) را باید به این تصویر اختصاص داد (لنکستر[۶]، ۱۳۸۲ ،ص۱۹۲-۱۹۱).

در سال ۱۹۷۸ کنفرانسی با نام «منابع بصری» برپا شد که موضوع این کنفرانس دسترسی موضوعی به تصاویر بود. این کنفرانس مورد توجه محققان برجسته و متخصصانی قرار گرفت که در زمینه تصاویر کار می‌کردند. هدفها این کنفرانس در کنفرانس دیگری با نام «کنفرانس بلمونت» تداوم یافت. موضوع کنفرانس دوم که در سال ۱۹۸۰ تشکیل شد، دسترسی هوشمند به منابع بصری بود. شرکت کنندگان در این کنفرانس، ۹ نیاز یک سیستم پیکرنگاری را مطرح کردند و اشاره داشتند که این سیستم باید همه اصطلاحات مربوط به محتوا و مفهوم یک تصویر را در برگیرد. شرکت‌کنندگان بر این باور بودند که نمایه‌سازی موضوعی تصاویر بر پایه دو عنصر «مفهوم» و «محتوا» باشد. نمایه‌سازی مفهومی مسلماً محدودیتهایی دارد، زیرا تاحد زیادی انتزاعی و ذهنی است؛ بنابراین به آسانی قابل دستیابی نیست. افزون بر این، پیش‌بینی اینکه از یک تصویر در چه مواردی می‌توان استفاده کرد، دشوار است (کرمی، نقل در مجله الکترونیکی نما، ۱۳۸۵).

گسترش فناوری دیجیتالی، دسترسی وسیع به منابع دیداری، که توسط کتابخانه‌ها و موزه‌ها نگهداری می‌شوند، را ممکن ساخته است. در دهه اخیر، مؤسسه‌های فرهنگی پروژه‌های دیجیتالی کردن در مقیاس گسترده را بر عهده گرفته‌اند تا مجموعه‌هایشان از عکسهای تاریخی و اسلایدهای هنری را به قالب دیجیتالی تبدیل کنند. تصاویر دیجیتالی شده از طریق مجموعه‌های دیجیتالی، با امکان کنترل بیشتر روی تصاویر و گزینه‌های متعدد جستجو، به کاربران روی وب ارائه می‌شود. پیشرفتها در حوزه سیستمهای نمایه‌سازی، بازیابی تصاویر و دستاوردها برای تعامل کاربر، با پیشرفتها در زمینه فناوری دیجیتالی و افزایش شمار مجموعه‌های تصویری همگام نبوده است (ترانت[۷]،‌ ۲۰۰۳).

اخیراً وب فرصتی جدید برای اشتراک تصاویر دیجیتال و رده‌بندی آنها به وسیله کلیدواژه‌های ساخته شده توسط کاربر به وجود آورده است. سایتهای حاوی عکس مثل flickr (www.flickr.com)،‌ این امکان را فراهم می‌سازد که کاربران با استفاده از دایره اصطلاحات خود، تصاویر را بارگذاری و طبقه‌بندی کنند. نمایه‌سازی توسط کاربر که اغلب از آن به عنوان «فولکسونومی» یا «رده‌بندی» مردمی یاد می‌شود،‌ توجه قابل ملاحظه‌ای به خود جلب کرد ه است تا آنجا که برخی از طرفدارانش آن‌ را «انقلابی در طبقه‌بندی علوم و علوم انسانی» می‌نامند (استرلینگ[۸]،‌ ۲۰۰۵ ص۲۱۳).

صحبت از انقلاب و دست کشیدن از استانداردهای فهرست‌نویسی و ابزار کنترل واژگانی، ممکن است کمی عجولانه به نظر برسد. از طرفی‌، رده‌بندی مردمی موجب بحثی جدی در جامعه کتابخانه دیجیتالی درباره استفاده از کارکردهای اجتماعی شبکه،‌ درگیر کردن کاربران و تشکیل انجمنهای مجازی گردیده است.

این مقاله ضمن بازنگری در پیشینه مربوط به نمایه‌سازی تصویر، نظرهایی کلی درباره «رده‌بندی مردمی» را مطرح و چالشها و مزایای برچسب‌زنی مردمی و پیامدهای ضمنی بالقو‌ه‌ آن را برای فراهم کردن نمایه‌سازی کاربرمدار در مجموع تصاویر دیجیتالی بررسی می‌کند.

● رویکردها به نمایه‌سازی تصویر

در حال حاضر، از الگوهای مختلفی برای نمایه‌سازی تصاویر استفاده می شود که عبارتند از:

▪ رویکرد مبتنی بر محتوا

▪ رویکرد مبتنی بر متن

▪ رویکرد مبتنی بر ساختار

▪ رویکرد مبتنی بر مفهوم

رویکرد مبتنی بر محتوا، تصاویر را بر اساس ویژگیهای ذاتی و اولیه آنها نمایه‌سازی می‌کند، که به وسیله الگوریتمهای تحلیل تصویر متعدد پردازش می‌شوند. این ویژگیها شامل ساختار رنگ، خواص شکلی، بافت و … است.

بر اساس نمایه‌سازی مبتنی بر متن، چند شیوه برای بازیابی تصاویر وجود دارد:

– جستجوی کلیدواژه‌ای با واژگان آزاد

– جستجوی کلیدواژه‌ای با واژگان محدود

– جستجوی مبتنی بر اصطلاحنامه که در آن نه تنها واژگان محدود است، بلکه روابط سلسله مراتبی (اصطلاحات اعم و اخص) و سایر روابط می‌توانند در فرایند جستجو مورد استفاده قرار گیرند.

ویژگی عمومی نمایه‌سازی مبتنی بر متن، این است که پرسش جستجو از مجموعه‌ای از اصطلاحات همراه با روابط بولی شکل می‌گیرد و نمایه آن معمولاً شامل مجموعه‌ای نامنظم از اصطلاحات است. دو فرایند «نمایه‌سازی» و «بازیابی» می‌توانند به وسیله ابزارهایی (نرم افزارهایی) برای تورّق و انتخاب اصطلاحات از بانک واژگان پشتیبانی شوند.

رویکرد مبتنی بر ساختار، توصیفهای پیچیده‌تری از جمله «روابط» را امکان‌پذیر می‌سازد. برای مثال، توصیفی از یک شیء عتیقه می‌تواند شامل توصیفی از اجزای تشکیل‌دهنده آن (برای مثال، کشوی یک جعبه) گردد. اجزای تشکیل دهنده، اشیایی هستند که می توانند با استفاده از ویژگیهایی مانند ماده، اندازه و شکل، توصیف شوند. اجزای تشکیل دهنده حتی می‌توانند اجزایی تشکیل دهنده برای خود داشته باشند؛ مثلاً کشوها دستگیره دارند. رویکرد مبتنی بر ساختار، درجه گسترده‌ای از پیچیدگی را در فرایند نمایه‌سازی ارائه می‌کند. توصیفات رابطه‌ای میان طبقات مختلفی از اشیا، می‌توانند تنوع گسترده‌ای داشته باشند. یک راه حل برای مشکل پیچیدگی فرایند نمایه‌سازی، استفاده از اصطلاحات متنی (بافتی یا زمینه‌ای) برای محدود کردن روابط و اصطلاحات ارائه شده به نمایه‌ساز می‌باشد (ویلینگا[۹] ودیگران،۲۰۰۱).

نمایه‌سازی مبتنی بر مفهوم، دسترسی منطقی به محتوای دیداری یک تصویر را فراهم می‌کند. این نمایه شامل تبدیل اطلاعات دیداری به توصیف متنی به منظور بیان آنچه تصویر درباره آن است و آنچه را که نشان می‌دهد، می‌باشد. علاوه بر توصیف موضوعی، فراداده‌های تخصیص داده شده به یک تصویر می‌تواند اطلاعاتی درباره مالک و منشأ تصویر را نیز دربر بگیرد. فراداده‌های توصیفی بر اساس قالب فراداده‌ای استاندارد شده‌ای مثل Dubline core یا VRACore[۱۰] که از ابزار کنترل واژگانی و زبان طبیعی برای ارزیابی فراداده‌ها استفاده می‌کنند، ساخته شده‌اند. نمایه‌سازی مبتنی بر مفهوم به جهت تفسیر معنایی عکس، تعیین سرعنوانهای موضوعی و بازنویسی حاشیه و برنوشتهای تصویر، همچون سه رویکرد فوق نیازمند نمایه‌ساز انسانی است (ماتوزیاک[۱۱]،۲۰۰۶ ص۲۸۵).

فرایند تبدیل محتوای یک تصویر به عبارتهای زبانی، چالشهای* مهمی در نمایه‌سازی مبتنی بر مفهوم مطرح می کند که در ادامه بدانها می‌پردازیم.

برخی چالشها که به دلیل پیچیدگی و غنای رسانه دیداری به وجود آمده‌اند، عبارتند از:

▪ تصاویر فراوانند و اغلب هر یک شامل اطلاعات مفیدی برای پژوهشگران در حوزه های مختلف می باشد .

▪ تصویر اغلب با هدفی استفاده می‌شود که توسط خالق آن پیش‌بینی نشده است.

▪ تصویر واحد می‌تواند معنای متفاوتی برای افراد متفاوت داشته باشد.

▪ تصاویر می‌توانند لایه‌های متفاوت معنایی از تخصصی تا سطحی داشته باشند.

▪ برخلاف سند متنی، تصویر اطلاعاتی درباره مؤلف و خالقش ارائه نمی‌دهد.

▪ چالشهای دیگر در ارتباط با ابهامهای زبانی و محدودیتهای نمایه‌سازی توسط انسان:

▪ نبودِ توافق در خصوص ویژگیهایی از تصویر که باید نمایه شوند.

▪ دشواری تعیین عمق مناسبی از نمایه‌سازی.

▪ ذهنیت و هماهنگ نبودن نمایه‌سازانی که نمی‌توانند اصطلاحات نمایه را با درجه واحدی از انسجام به کار ببرند.

▪ مشکل تطابق اصطلاحات استفاده شده توسط کاربران به منظور تشریح نیازهای اطلاعاتی آنان با واژگان کنترل شده در نمایه‌سازی.

▪ دشواری طراحی و تطابق مدل ذهنی کاربر از مفهوم تصویر با مدل ذهنی نمایه‌ساز (ماتوزیاک، ۲۰۰۶. ص ۲۸۶-۲۸۵).

● مطالعات درباره کاربر

موفقیت یک کاربر در پیدا کردن تصاویر مورد علاقه، به کیفیت نمایه‌سازی تصویر و تطابق واژگان نمایه‌ساز با زبان کاربر بستگی دارد؛ با وجود این، مطالعات بسیار اندکی در ارزیابی تأثیر نمایه‌سازی تصویر از منظر کاربر انجام گرفته است. مطالعات درباره کاربر عمدتاً روی گروه‌های خاصی متمرکز است و پرسشها در مجموعه‌های ویژه یا حوزه‌های موضوعی خاص، بررسی می‌شود. «آرمیتاژ»[۱۲] و «انسر»[۱۳] (۱۹۹۷) درخواستهای اعلام شده از هفت مرکز آرشیو تصویری را تجزیه و تحلیل کردند و آنها را مطابق با یک ماتریس سطحی[۱۴] و سه سطح از فشردگی طبقه‌بندی نمودند. آنها شباهتهایی در فرمول پرسش تصویر در مجموعه‌ای از کتابخانه‌های مختلف مشاهده کردند (آرمیتاژ و انسر، ۱۹۹۷ ص۲۹۷).

«چویی»[۱۵] و «راسموسن»[۱۶] ( ۲۰۰۳) پرسشهای فرمول بندی شده توسط اعضای هیئت علمی و دانش‌آموختگانی که اطلاعات تصویری درباره تاریخ آمریکا را در مجموعه حافظه کتابخانه کنگره آمریکا جستجو می کردند، بررسی نمودند. مطالعه آنها نشان داد بیشتر نیازهای کاربر در زمره نیازهای عمومی قرار می‌گیرد، در حالی که تنها درصد کمی به مقوله‌های خاص تعلق دارد. پژوهشگران دریافتند توصیفگرهای موضوع، عنوان و تاریخ عوامل مهم در ارائه و جستجوی تصاویر هستند (چویی و راسموسن،۲۰۰۳ ص۵۰۹).

مطالعات بسیار اندکی از مشارکت کاربر در فرایند نمایه‌سازی یا درگیری کاربران، در توصیف تصاویر به عنوان بخشی از ارزیابی سیستمهای نمایه‌سازی انجام گرفته است. «هستینگز»[۱۷] (۱۹۹۹) پرسشهای کاربر، اصطلاحات تهیه شده توسط کاربر و اعمال بازیابی در مجموعه پیوسته نقاشیهای کارائیب معاصر را مقایسه کرد. در این تحقیق، از کاربران خواسته شد علاوه بر تهیه کلیدواژه‌ها، اصطلاحات نمایه‌ای تخصیص داده شده را رتبه‌بندی کنند. مطالعه «هستینگز» مشخص کرد کاربران نیاز دارند تا توصیفگرهایشان را با اصطلاحات نمایه‌ای در فرایند جستجو ترکیب کنند (هستینگز، ۱۹۹۹، ص۴۵۰).

«یورگن سن» نیز در پژوهش خود از کاربران غیر متخصص خواست به توصیف تصویر بپردازند. وی روی انواع ویژگیهای تصویری و سطوح نمایه‌سازی تصویر تمرکز کرد. «یورگن سن» در مطالعه خود در سال ۱۹۹۸، تفاوتی بین ویژگیهای تصویری که کاربران توصیف می‌کنند و ویژگیهای مدنظر در سیستمهای نمایه‌سازی سنتی، مشاهده کرد. او توصیه کرد فرضیه‌هایی در زمینه واژگان کنترل شده و ابزار توصیفی جدیدتر مانند قالب فراداده‌ای مطرح و مورد آزمون قرار گیرد (یورگن سن[۱۸]، ۱۹۹۸، ص۱۷۲).

● نیاز به رویکردی تازه

بررسی پیشینه پژوهش، نظر «هستینگز» (۱۹۹۹) را که می‌گوید «مشکل دسترسی منطقی به تصاویر در مجموعه‌های دیجیتال به طور عمده لاینحل باقی مانده است» منعکس می‌کند. این مشکل نیز نیاز به درگیری بیشتر کاربر در فرایند نمایه‌سازی و ارزیابی مهارتهای نمایه‌سازی از دیدگاه کاربر را مورد اشاره قرار می‌دهد. درعمل، کتابداران با شمار فزاینده‌ای از تصاویر رقومی که برای بازیابی به صورت پیوسته به نمایه‌سازی نیازمندند، در کشمکش هستند. تسلط بر مهارتهای خاص نمایه‌سازی سنتی هزینه و نیروی انسانی زیادی می‌طلبد و حتی متخصصان نمایه‌ساز مطمئن نیستند که بتوانند تنها روش یا بهترین روش را برای برآوردن نیاز کاربر فراهم می‌کنند. «ترانت» (۲۰۰۳) یادآور می‌شود، تفکری در میان کتابداران وجود دارد که کارهای بسیاری می‌تواند صورت گیرد تا دسترسی به مجموعه‌های دیداری، هم با استفاده از نمایه‌سازی موجود و هم با کاربردهای فناوریهای جدید، بهبود یابد. وی همچنین تشخیص داد که «با صحبت نکردن به زبان کاربران ممکن است با جامعه آنها بیگانه شویم». بسیاری از متخصصان نمایه‌سازی بر این باورند که مهارتهای نمایه‌سازی سنتی سندمدار برای نمایه‌سازی تصویر در محیط وب ناکافی است؛ از این رو رویکرد جدیدی را جستجو می‌کنند (ترانت،۲۰۰۳).

● رده‌بندی مردمی

«رده‌بندی مردمی» رویکردی جدید برای سازماندهی محتوایی محیط وب ارائه می‌کند که کاربران توصیفات متنی‌شان را با استفاده از اصطلاحات زبان طبیعی (tags) ساخته و آنها را با اجتماعی از کاربران به اشتراک می گذارند. این سیستمِ سازماندهی نوپا و در حال رشد که در آن کاربران کلیدواژه‌ها را با مفهوم شخصی یا اشتراکی تخصیص می‌دهند، با عنوانهایی مانند «رده‌بندی مردمی»، «رده‌بندی توزیعی»[۱۹]، «برچسب‌زنی اجتماعی»، «رده‌بندی قومی» و «فولکسونومی» نام‌گذاری شده است. اصطلاح folksonomy، مرکب از دو واژه folk و taxonomy، به «توماس واندروال»[۲۰] نسبت داده شده است. این رده‌بندی از اقبال قابل توجهی برخوردار شده است. اما افرادی مانند «مرهولز»[۲۱] (۲۰۰۴) در مقاله‌ای تحت عنوان «رده‌بندی محلی و واژگان بومی» خاطرنشان می‌کند که اصطلاح فولکسونومی رایج نیست. تاکسونومی به یک ارتباط سلسله مراتبی اشاره می‌کند، در حالی‌که فرایند برچسب‌زنی در نرم‌افزار شبکه اجتماعی، توسط ساختار غیرسلسله مراتبی و تک‌سطح توصیف می‌شود. اصطلاح رده‌بندی مردمی در اینجا به منظور تأکید بر طبیعت مشارکتی برچسبهای ساخته شده توسط کاربران و استفاده آنها در متن اجتماع، استفاده شده است.

برچسب‌زنی مردمی در بسیاری از سرویسهای وبی معرفی شده‌اند. کاربران می‌توانند برچسبهای خود را در «جانمای»[۲۲] وب‌سایت (www.furl.net یا dil.icio.us)، «پیامهای وبلاگی»[۲۳] (Technorati.com)، و عکسها (www.flickr.com) تعیین کنند. [۲۴]CiteULike و [۲۵]connotea فرصتی برای برچسب زنی انتشارات دانشکده ای فراهم کرده اند. هدف از این برچسب زنی در این محیط اشتراکی، نه تنها برای سازماندهی محتوای وب برای یک کاربر، بلکه به منظور به اشتراک گذاشتن مقوله‌ها با دیگر کاربران است، بنابراین آنها اطلاعات طبقه‌بندی شده توسط دیگران را می‌توانند به سادگی تورق و بازیابی کنند. برچسب‌زنی اشتراکی زمانی بیشترین فایده را در بر دارد که هیچ فردی در نقش «کتابدار» برای رده‌بندی اطلاعات وجود نداشته باشد، یا اینکه محتوای زیادی برای نمایه‌سازی موجود باشد (ماتوزیاک، ۲۰۰۶، ص۲۸۷).

● رده‌بندی مردمی تصاویر رقومی

وب‌سایتهایی وجود دارند که برای کاربران، فضایی برای ذخیره عکسهای دیجیتالی فراهم می‌کنند. از جمله این سایتها Flickr می‌باشد. آنچه Flickr را منحصر به فرد و پرطرفدار ساخته رده‌بندی و بهره‌گیری شبکه‌ای آن است که تعیین کردن برچسبها، اظهار نظر کردن و به اشتراک گذاشتن تصاویر و برچسبهای مرتبط را با اجتماعی از کاربران امکان‌پذیر می‌سازد. این سایت در فوریه ۲۰۰۴ راه اندازی شد.

تصاویر Flickr به دلیل اشتراکی که اخیراً با یاهو برقرار کرده است، به عنوان بخشی از جستجوی تصویر یاهو نیز می‌باشد. «اریک کاستلو»[۲۶]، یکی از توسعه دهندگان Flickr، طی مصاحبه‌ای اظهار داشت Flickr ابتدا به عنوان ابزاری برای یک فرد تصور می‌شد تا مجموعه تصاویرش را سازماندهی کند و آنها را با استفاده از برچسب‌زنی ساده که روی جانمای سایت del.icio.us ساخته شده بود، با دوستان و خانواده به اشتراک بگذارد. اما در مدتی کوتاه، فشار برای رده‌بندی و تعامل اجتماعی گسترده‌تر از سوی جامعه کاربران (کسانی که علاقه‌مند در به اشتراک گذاشتن عکسها و برچسبهایشان با جمعیت وسیعتری بودند نه فقط با مجموعه کوچکی از دوستان) وارد آمد.Flickr یک سیستم برچسب‌زنی ساده و بدون قید و شرط فراهم کرده است. کاربران می‌توانند هر میزان برچسب که مایل باشند، با استفاده از کلیدواژه‌هایی که معتقدند برای عکسها مناسب‌ترین است، تخصیص دهند. آنها نیز فرصت این را دارند که ببینند دیگر کاربران چگونه برچسبها را در بافتار دیگر تصاویر به کار می‌برند. این جنبه از بررسی جمعی یا بازخورد بی‌واسطه، آن چیزی است که رده‌بندی مردمی را از نمایه‌سازی سنتی که معمولاً توسط نمایه‌ساز و در نبود کاربر انجام می‌گیرد، متمایز می‌سازد. این حلقه بازخورد تنگاتنگ، به شکل‌گیری یک ارتباط نامتقارن بین کاربران از سوی فراداده‌ها منجر می‌شود. در کاربردهای شبکه اجتماعی، مثل Flickr معنی در همان بافتاری که مورد استفاده قرار گرفته، ساخته و دربار? آن توافق می‌شود (شاو[۲۷]،۲۰۰۶).

 

  •  عام‌ترین برچسبهای Flickr در دهم ژانویه ۲۰۰۶
  • نامهای خاص که محل جغرافیایی (Boston) را نشان می‌دهند، در کنار اصطلاحات موضوعی متناسب دیگر قرار گرفته اند. مانند bridge و building.
  • ارتباطهای سلسه مراتبی وجود ندارد. Europe با Italy یا Rome در یک سطح قرار دارد.
  • اسامی مفرد مانند animal، flower و dog با معادلهای جمع animals، flowers و dogs همراه هستند.
  • کنترلی روی مترادفها وجود ندارد. newyork، newyork city و nyc در یک مجموعه قرار می گیرند.
  • اصطلاحاتی مانند river یا rock با اصطلاحات انتزاعی تر مثل reflection آمده است.
  • چندین برچسب مرکب وجود دارد که دو یا چند واژه را ترکیب می‌کند؛ مثل geotagging، black and white، road trip
  • توصیفگرها مثل blue یا urban یا ضمایر (me) به سرعت به فهرست برچسبها اضافه می شوند.
  • برخی از این ویژگیها مانند عدم کنترل مترادفها یا استفاده از مفرد و جمع، محدودیتهای رده‌بندی مردمی با هدف بازیابی را نمایان می‌کند. برخی از پژوهشگران ماهیت به هم ریخته و درهم برهم برچسب زنی اجتماعی را بخصوص به هنگام مقایسه با سیستمهای رده‌بندی مرسوم، یادآور می‌شوند (ماتوزیاک،۲۰۰۶ ص۲۸۹-۲۸۸).

«گای»[۲۸] و «تونکین»[۲۹] در مقاله‌ای تازه، معایب اصلی فولکسونومی شامل غلطهای املایی، گروه‌های واژه‌ای بد کدگذاری شده، قالب مفرد و جمع، برچسبهای شخصی و برچسبهای تک استفاده را تجزیه و تحلیل کردند. نویسندگان برخی استراتژیها را برای بهبود برچسبهای به هم ریخته پیشنهاد کردند، اما دریافتند که دشواری چنین عملیاتی ممکن است کاربران را دلسرد کند. برخی برچسب‌زنی را به عنوان روشی تدریجی از سازماندهی اطلاعات می دانند که مسیر خود را به سوی ناکامی طی می‌کند. اما همان‌طور که وب به ما نشان داده است، می‌توانید مقدار شگفت‌انگیزی مطلب ارزشمند را از مجموعه داده‌های درهم و برهم استخراج کنید (گای و تونکین، ۲۰۰۶ ص۱۷۳-۱۷۱).

«رده‌بندی مردمی» دارای نقاط مثبت بویژه برای توصیف و بازیابی تصاویر می‌باشد. سیستم «هم ـ پیوندی»[۳۰] برچسبها، از فعالیتهای تورّقی و کشف اتفاقی تصاویر در محیط دیجیتالی حمایت می‌کند. مهم‌ترین توانایی برچسب زنی اجتماعی، ارتباط نزدیک آن با کاربران و زبانشان می باشد. «میسز»[۳۱] (۲۰۰۴) خاطر نشان کرد، که برچسب‌زنی اجتماعی اختیارات کاربر در ترکیب کلمات، کاربرد اصطلاحات و صراحت را منعکس می کند. واژگان جاری و انعطاف‌پذیر می‌باشند، ضمن اینکه سیستم، اصطلاحات و لغات ارائه شده توسط کاربران را به سرعت دربرمی‌گیرد. ترکیبات بی‌نظم مترادفها، اختصارها، مفرد و جمعها حاکی از زبان طبیعی کاربران می‌باشد و این اصطلاحات شامل آنهایی است که کاربران هم برای توصیف تصویرشان استفاده می‌کنند و هم کلماتی است که آنها به احتمال زیاد به هنگام جستجوی تصاویر در دیگر مجموعه‌های دیجیتالی به کار خواهند برد (میسز، ۲۰۰۴).

● مشکلات اجرایی شدن برچسب‌زنی اجتماعی در مجموعه‌های تصویر رقومی

رده‌بندی مردمی، تغییر مسیر مهم و امکاناتی جدید در زمینه نمایه‌سازی تصویر به وجود آورده است. اما راه‌حلی خارق‌العاده یا ساده برای امور ذاتاً پیچیده در توصیف تصویر ارائه نمی‌کند. برعکس، گمان می‌رود چالشها و مشکلات دسترسی منطقی به تصاویر در محیط شبکه اجتماعی چندگانه باشد.

در بحث انگیزش نیز تفاوتی بنیانی بین رده‌بندی مردمی و نمایه‌سازی سنتی وجود دارد. کاربران سایت Flickr محتویاتشان (مجموعه‌های عکس دیجیتالی شخصی که می‌خواهند مرتب کنند و با دوستان، خانواده و جامعه وسیع‌تری به اشتراک بگذارند) را برچسب‌گذاری می‌کنند. در محیط شبکه دیجیتالی، کاربران در راستای منافع خود اقدام به برچسب‌زنی می‌کنند. برخی افراد از این رویکرد در رده‌بندی به عنوان برچسب زنی «خودپسندانه» یاد می‌کنند. پیش‌بینی اینکه آیا کاربران تمایل خواهند داشت تا تلاش و وقت خود را برای توصیف تصاویر موجود در کتابخانه‌ها و موزه‌ها بگذارند، مشکل است. برخی محققان نیز امور انگیزشی و پاداش را مطرح کرده‌اند. بحث درباره رده‌بندی مردمی در مجموعه‌های دیجیتالی به سطح نظری باقی خواهد ماند، مگر اینکه اجرای کاربردهای شبکه اجتماعی را در سیستم کتابخانه دیجیتالی در مقیاس عظیمی شاهد باشیم. همچنین، کتابداران باید محیطی تشویق کننده ایجاد کنند تا کاربران به شرکت در فرایند نمایه‌سازی و در اختیار گذاشتن تخصص خود علاقه‌مند گردند (ماتوزیاک، ۲۰۰۶، ص۲۹۴).

● پیامدهای ضمنی برای مجموعه های تصویر دیجیتالی

اگرچه رده‌بندی مردمی راه‌حلی جهانی نیست، امّا با طرح برخی چالشهای گذشته و جدید، فرصتهایی برای ارتقای نمایه‌سازی تصویر و درگیر کردن کاربران ارائه می‌کند. بسیاری از کتابداران احتمالاً نگرانند چنانچه نمایه‌سازی در اختیار کاربران قرار گیرد، نقش فهرستنویسان حرفه‌ای چه خواهد شد؟ به طور جالب توجه این‌که، وقتی طراحی محیط رابط به سوی یک رویکرد کاربرمدارتر در حرکت بود، سؤالهایی مشابه توسط طراحان سیستم مطرح شده بود. به هرحال، طراحی محیط رابط با مشارکت کاربر و آزمون قابلیت استفاده، طراحان سیستم را بی‌کار نکرد.

الزاماً رده‌بندی مردمی به عنوان جانشین نمایه‌سازی سنتی انگاشته نمی‌شود، بلکه ترجیحاًً به عنوان عاملی برای بهبود و تقویت نمایه‌سازی است. این دو رویکرد می‌توانند مکمل یکدیگر باشند. با در نظر گرفتن مشکلات دسترسی منطقی به منابع دیداری، نمایه‌سازی سنتی، همسازی بیشتری در نمایه‌سازی و بطور نسبی سطح مشابهی از اخصّیت در توصیف ویژگیهای تصویر ارائه می‌کند. واژگان کنترل شده و استانداردها دسترسی یکنواخت و قابلیت درون کنشی[۳۲] را مقدور می‌سازند. در سوی دیگر، رده‌بندی مردمی، موجب فراهم‌آوری زبان، دیدگاه و تخصص کاربر می‌شود و سرانجام ممکن است به نمایه‌سازی کاربرمدارتر منجر شود. بخصوص، فرصتهای فراوانی را برای درگیر شدن کاربر فراهم می‌کند.

در محیط کتابخانه رقومی کنونی، کاربران نه تنها مجاز به افزودن کلیدواژه در فرایند نمایه‌سازی نیستند، بلکه برای اظهارنظر کردن روی تصویر یا فراهم کردن بازخورد در نمایه‌سازی، فرصت اندکی، دارند. در نتیجه، مجموعه‌های تصویری دیجیتال در مقایسه با سایتهایی مثل Flickr تقریباً ایستا و یکدست ظاهر می‌شوند. «هیدورن»[۳۳] (۱۹۹۹) نمایه‌سازی را به عنوان شکلی از ارتباط بین نمایه‌ساز و اشخاصی که تصاویر را در یک مجموعه جستجو می‌کنند، تلقی می‌کند. وی از میراث شناختی مشترک و زبان به عنوان عوامل اصلی ارتباط بین نمایه‌ساز و پژوهشگر نام می‌برد. در نمایه‌سازی سنتی سندمدار، این ارتباط یک سویه است. فهرست‌نویسان تعیین کننده ساختار و زبان توصیف هستند و کاربران در نهایت غیرفعال و دریافت‌کننده باقی می‌مانند. کاربردهای شبکه اجتماعی، اگر در مجموعه های دیجیتالی اجرا شود، ممکن است فرصتی برای مدل ارتباطی دوسویه فراهم کند (هیدورن، ۱۹۹۹، ص ۳۱۸-۳۱۶).

شکاف بین زبان کاربر و واژگان کنترل شده در نمایه‌سازی، مشکل اصلی در فراهم آوردن دسترسی منطقی به تصاویر، تشخیص داده شده است. واژگان کنترل شده، زبان کاربر را منعکس نمی کند و برای هدف نمایه‌سازی تصویر، ابزار انعطاف ناپذیر و منسوخ شده تلقی می‌گردد. برچسبهای ساخته شده توسط کاربر ـ گرچه بدون ساختار و بهم ریخته‌اند ـ غنی‌تر، رایج‌تر و چند زبانی می‌باشند. چندین راه برای یکپارچه کردن زبان کاربر در مجموعه‌های دیجیتال وجود دارد:

▪ کاربران می‌توانند برچسبهای خود را به فراداده‌ها در رکوردها اضافه کنند.

▪ کاربران می توانند روی اصطلاحات تعیین شده توسط نمایه سازان بازخورد فراهم کنند.

▪ برچسبهای کاربران می تواند به منظور توسعه «واژگان کنترل شده‌ای که دقیقاً زبان کاربران را ادا می‌کند» مورد استفاده قرار بگیرد.

به علاوه، اجرا کردن کاربردهای شبکه اجتماعی در مجموعه‌های دیجیتالی می‌تواند طرح ایجاد دانش مشارکتی را در ذهن بپروراند.

کاربران می‌توانند به عمق توصیف تصویر و افزایش محتوای منطقی مجموعه‌های دیجیتالی کمک کنند. درگیری کاربران می‌تواند موجب اقتباس شکلهای مختلفی از برچسب‌گذاریها، اظهار نظر کردن در مورد تصاویر و همچنین تفسیر آنها شود. تخصص در تاریخ و زبان محلی بویژه در مجموعه‌های میراث فرهنگی، می‌تواند ارزشمند باشد؛ جایی که کاربران می توانند با دانش و دیدگاه منحصر به فرد خود، به شناسایی تصاویر و افزایش توصیف کمک کنند. اظهار نظرهای کاربران نیز می‌تواند به عنوان داده‌های باارزشی باشد که ارتباط مجموعه‌ها با نیاز کاربران و فراهم‌آوری رهنمودهایی برای توسعه مجموعه‌های تصویر دیجیتالی در آینده را فراهم آورد (ماتوزیاک، ۲۰۰۶، ص۲۹۵).

● حاصل سخن

پدیده رده‌بندی مردمی، پرسشهایی را درباره یک الگوی ثابت در فعالیت کتابخانه‌ای کنونی، ـ جایی که نمایه‌سازی تصویر بدون حضور کاربران انجام می‌گیرد ـ مطرح کرده است. طراحی محیط رابط کاربرمدار در کتابخانه‌های رقومی، میزان قابل ملاحظه‌ای از توجهات را به خود اختصاص داده است. اما نمایه‌سازی تصویر هنوز از اصول سنتی سندمدارانه پیروی می‌کند. صحبت از رده‌بندی مردمی و «فراداده برای عامه مردم» شاید به شناخت زبان کاربر و دیدگاه‌های او به مجموعه‌های رقومی کمک کند که این خود به تأثیر متقابل بیشتر بین نمایه‌ساز و کاربر و محیط کاربرمدار منتهی می شود. اگرچه رده‌بندی مردمی به خودی خود پاسخی به بسیاری از مشکلات ذاتی در توصیف تصویر نیست؛ با این حال، می‌تواند به نمایه‌سازی کاربرمدارتر منتهی شود. از منظر یک متخصص شاغل در ساخت مجموعه‌های تصویری دیجیتال، این پدیده فرصتی را برای درگیری بیشتر کاربر و کمک به ایجاد جوامع مجازی فراهم می‌کند.

منابع

ـ کرمی، افسانه (۱۳۸۵). «نمایه‌سازی تصویردرپایگاه‌های اطلاعاتی». مجله الکترونیکی نما. شماره سوم،دوره ششم.

ـ لنکستر، اف دبلیو (۱۳۸۲). نمایه‌سازی و چکیده‌نویسی. ترجمه عباس گیلوری. تهران: چاپار.

– Armitage, L.H and Enser, P.G.B.(۱۹۹۷),”Analysis of user need in image archives”,Journal of Information Science, Vol.۲۳ No.۴, pp.۲۸۷-۹۹.

– Choi, Y and Rasmussen, E.M. (۲۰۰۳), “Searching for images: the analysis of users` queries for image retrieval in American history”, Journal of the American Society for Information Science and Technology, Vol.۵۴ No.۶, pp.۴۹۸-۵۱۱.

– Guy, M. and Tonkin, E. (۲۰۰۶),” Folksonomies: tidying-up tags?”, D-Lib Magazine, Vol.۱۲ No.۱, [on-line] available: www.dlib.org/dlib/january۰۶/guy/۰۱guy.html

– Hastings, S.K. (۱۹۹۹), “Evaluation of image retrieval systems: rol of user feedback”, Library Trends, Vol.۴۸ No.۲, pp. ۴۳۸-۵۲.

– Heidorn, B.P. (۱۹۹۹),”Image retrieval as linguistic and nonlinguistic visual model matching”, Library Trends, Vol.۴۸ No.۲, pp.۳۰۳-۲۶.

– Jorgensen, C (۱۹۹۸), “Attributes of images in describing tasks”, Information Processing & Management, Vol.۳۴ Nos۲/۳, pp.۱۶۱-۷۴.

– Mathes, A. (۲۰۰۴), “Folksonomies – cooperative classification and communication through shared metadata”, [on-line] available: www.adammathes.com/academic/computer-mediated-communication /folksonomies. html (accessed October ۲۸,۲۰۰۵).

– Matusiak K., Krystyna.(۲۰۰۶), “Towards user-centered indexing in digital image collections”,OCLC Systems&Services: International digital library perspectives, Volume ۲۲ Number ۴ ۲۰۰۶ pp. ۲۸۳-۲۹۸.[on-line] available: www.emeraldinsight.com /۱۰۶۵-۰۷۵X.htm

– Merholz, P. (۲۰۰۴a), “Ethnoclassification and vernacular vocabularies”, Agust ۳۰, [on-line] available: www.peterme.com/ archives/۰۰۰۳۸۷.html

– Shaw,Blake.(۲۰۰۶),”Learning from a Visual Folksonmy: Automatically Annotating images from Flickr”. [on-line] available: http://www.metablake.com/vdb.final.pdf

– Sterling, B. (۲۰۰۵), “Order out of chaos”, Wired, Vol.۱۳ No.۲, p۲۰۰۵, [on-line] available: www.wired.com/wired/archive/۱۳.۰۴/ view.html?pg=۴ (accessed December ۲,۲۰۰۵).

– Trant, J. (۲۰۰۳), “Image retrieval benchmark database service: a needs assessment and preliminary development plan”, [on-line] available: www.clir.org/pubs/reports/ trant۰۴/tranttext.htm

– Wielinga, B. J. et al. (۲۰۰۱): “From Thesaurus to Ontology”. [on-line] available: http://www.cs.vu.nl/guus/ Papers/ Wielinga۰۱a. pdf

مجید سبزی‌پور دانشجوی کارشناسی ارشد علوم کتابداری واطلاع رسانی دانشگاه تهران sabzipoor۱۸۶۶@yahoo.com

۱. Kohn.

۲. Pre iconographic.

۳. Iconographic.

۴. Iconology.

۵. Lancaster.

۱. Ttrant.

۲. Sterling.

۱. Wielinga.

۲. (VRA): Visual Resource Association

۳. Matusiak

* این چالشها در مورد سه رویکرد دیگر نیز مطرح‌اند. اما به دلیل کاربرد بیشتر این رویکرد در حوزه نمایه سازی تصویر در این قسمت ذکر گردیده است.

۱. Armitage.

[۱۳] . Enser.

[۱۴] . Facet_based matrix.

[۱۵] . Choi.

[۱۶] . Rasmussen.

[۱۷] . Hastings.

۱. Jorgensen.

۱. Distributed classification.

۲. Thomas Vander Wal.

[۲۱]. Merholz.

۴. Bookmark.

۵. Weblog posts.

[۲۴]. http://www.citeulike.org.

[۲۵]. http://www.connotea.org.

۱. Eric Costello.

[۲۷] . Shaw

۱. Guy.

۲. Tonkin.

۳. Interlinked system.

۴. Mathes.

۱. Interoperability.

۱. Heidorn.

 

فولکسونومی چیست؟

فوکسونومی (Folksonomy ) عنوان تئوری جدیدی در رده بندی محتوای وب است که توسط توماس واندر وال، مطرح شده است. ( تعریف دائره المعارف ویکیپدیا از فوکسونومی ). این لغت در اصل از دو کلمه Folk (به معنای عامه ) و Taxonomy (یعنی رده بندی دانش ) مشتق شده است.

 

به طور خلاصه؛ فوکسونومی به روندی اطلاق می شود که طی آن فرمت های مختلف اطلاعاتی در وب اعم از متن، داده، صوت و تصویر در قالب کلیدواژه های معمولی و توسط کاربران عادی برچسب گذاری می گردند. این کلیدواژه ها که در اصطلاح فوکسونومی به آنها برچسب (tag ) گفته می شود امکان بازیابی و جستجوی منابع دانش، اطلاعات مختلف و پیوندهای وبی را برای همه کاربران فراهم می کنند. فوکسونومی با استفاده از مفاهیم جدیدی همچون Social Bookmarking ، Collaborative tagging، Social Software و با کمک فناوری های جدید نسل جدید و پویای وب، موسوم به وب ۲، مانند RSS، AJAX و Tagging راه حلی جدید برای ساماندهی و رده بندی محتوای وب محسوب می شود.

نمونه های مشهور از فوکسونومی، عبارتند از Del.icio.us ( وب سایتی برای به اشتراک گذاری منابع و پیوندهای وبی ) ، Flickr ( وب سایتی برای به اشتراک گذاری و بازیابی تصاویر) ، Technorati ( وب سایتی برای جستجو و بازیابی محتوای وبلاگها ) ، Myweb2 یاهو ( سرویس به اشتراک گذاری و جستجوی تگ ها در موتور جستجوی یاهو ) ، Citeulike ( سرویس به اشتراک گذاری پیوندها به منابع و مقالات علمی در وب ) و Connotea (سرویس جستجو و به اشتراک گذاری دانش در وب ).

Taxonomy چیست؟

فولکسونومی - folk - Taxonomy

فولکسونومی – folk – Taxonomy

شاید قبل از اینکه با کلمه Taxonomy در مباحث IT آشنا شوید کاربرد این کلمه را در علم زیست شناسی دیده باشید وقتیکه با یک سر بریده و خشک شده گوزن با شاخهای بزرگ که به دیوار چسبیده مواجه می شوید. اما در حوزه IT مفهوم Taxonomy به علم معماری و طبقه بندی محتوا و داده های پایه در دسته های منطقی گفته می شود بطوریکه کاربران در برخورد با این ساختار به راحتی به اطلاعات مورد نظر دست پیدا کنند.
فرمول Taxonomy را می توان به شکل زیر نوشت:
معماری + ابزار + کارایی = Taxonomy
بطور کلی چهار مدل Taxonomy وجود دارد:
– مسطح (Flat)
– سلسله مراتبی (Hierarchical)
– شبکه ای (Networked)
– مفصلی (Faceted)
توجه داشته باشید که اشتباه در انتخاب نوع Taxonomy باعث شکست شما در کارتان خواهد شد.

تکسونومی مسطح

در صورتیکه مجموعه آیتمهای مورد نیاز ما در معماری اطلاعات از عدد ۳۰ بالاتر نمی رود از این نوع تکسونومی استفاده خواهیم کرد. تکسونومی مسطح لیستی ساده از اقلام اطلاعاتی است.

خصوصیات تکسونومی مسطح
– محتویات در دسته های مشخص طبقه بندی می شوند.
– هیچ سلسله مراتب و ارتباطی بین دسته های تعریف شده وجود ندارد.

نمونه تکسونومی مسطح را می توان در سایتهای فروش الکترونیک بخوبی مشاهده کرد. در این سایتها دسته بندی های مشخصی از کالاها را در لیستی افقی از فروشگاه ها می توان دید.
کاربرد تکسونومی مسطح در Sharepoint در لیستها یا کتابخانه های اسناد (Document Libraries) است که تعداد زیادی آیتم در خود جای داده اند. برای یافتن اطلاعات مشخص می توان از امکانات Filtering در لیستها و همچنین Filter Web part و Viewها استفاده نمود.

تکسونومی سلسله مراتبی

تکسونومی سلسله مراتبی دارای ساختاری درختی است که شامل لینکها و اتصالات می باشد. در این مدل، مفاهیم بر اساس معانی خود به یکدیگر متصل می گردند. در این حالت این معانی هستند که ارتباط سلسله مراتبی را بر اساس جهت حرکت مشخص می نمایند. بعنوان مثال یخچال-> نوشیدنی -> آبمیوه -> آب پرتغال. ارتباط بین یخچال و نوشیدنی به معنی نوشیدنی است که در یخچال قرار دارد. تکسونومی سلسله مراتبی به معنی اعمال محدودیت است. یعنی در این مدل هر نود می تواند تنها یک منشاء (Parent) داشته باشد.

خصوصیات سلسله مراتبی
– سازماندهی محتوا حداقل در دو مرحله
– سلسله مراتب بصورت دوطرفه قابل دسترس می باشند
– هر مسیر حرکت معنی منحصر بفرد دارد
– حرکت به سمت منبع سلسله مراتب به معنی گسترش دسته بندی یا مفهوم است
– حرکت به سمت انتهای سلسله مراتب به معنی محدود نمودن دسته بندی یا مفهوم است
نمونه تکسونومی سلسله مراتبی وب سایتی است که دایرکتوری از موضوعات را در دسته بندی های بهم پیوسته ایجاد کرده است. در Sharepoint این نوع دسته بندی را در Site Collection های مختلف که بر اساس ساختار سازمانی ساخته می شوند می توان دید. در Sharepoint می توان سلسله مراتب را در سطوح مختلف پیاده نمود. سلسله مراتب دسترسی اطلاعات می توانند از سطح Site Collection ها ایجاد و تا صفحات و لیستها پایین بیایند.
در این مدل باید در نظر داشت که هر نود(node) باید دارای اطلاعات باشد و نودهای خالی برای کاربر بی معنی خواهد بود، بعلاوه هر نود باید یک دلیل موجه برای وجود در این ساختار داشته باشد. هر نود باید ارتباط مشخص با منبع و زیرمجموعه های خود داشته باشد.
در نظر داشته باشید که در پیاده سازی این مدل بهتر است بیش از چهار مرحله در سلسله مراتب پایین نروید.

تکسونومی شبکه ای

تکسونومی شبکه ای بطور نسبی دارای معماری نامشخصی است. در این مدل هر نود می تواند چند منبع و چند زیر مجموعه داشته باشد. به هر نود می توان از نودهای مختلف لینک برقرار کرد. هر لینک دارای وزن مشخصی است که نسبت ارتباط آن نود به نود دیگر را مشخص می کند.

خصوصیات تکسونومی شبکه ای
– محتویات به دو صورت سلسله مراتبی و ارتباط نظیر به نظیر طبقه بندی می شوند.
– تلفیق معماری ستاره ای و سلسله مراتبی
– هر دو نود در این مدل می توانند به هم لینک شوند.
– طبقه بندی ها و محتویات بر اساس وجوه اشتراک به یکدیگر لینک می شوند
– لینکها معنی کامل تری نسبت به آنچه در مدل سلسله مراتبی تعریف شد خواهند داشت.
در Sharepoint 2007 می توان برای کلمات قابل جستجو در سلسله مراتب مختلف مترادفهای متفاوت تعریف نمود و از این طریق نتایج جستجو را بهبود بخشید.

تکسونومی مفصلی

تکسونومی مفصلی مشابه یک گیاه است که که هر برگ آن به ساقه متصل شده است. در این مدل هر مفصل باید دلیلی مشخص برای وجود داشته باشد و هر جزء، باید رابطه مشخص و واضحی با منبع داشته باشد. بیشتر تکسونومی های مفصلی بر اساس جدولی از اطلاعات ساخته می شوند.
خصوصیات تکسونومی مفصلی
– هر مفصل می تواند توسط مقادیر یا ویژگیهای (Properties) مختلف توضیح داده شود
– هر مفصل می تواند جنبه های مختلف از یک موضوع را آشکار کند
– محتویات هر کدام از مقادیر یا ویژگیهای می تواند با دیگر مدلهای تکسونومی در ارتباط باشد
– معنی ساختار اصلی از مجموعه دسته بندی ها و موضوعات اصلی شکل می گیرد
بعنوان مثال Metadata می تواند نمونه ای از مفصل در تکسونومی مفصلی باشد. اطلاعات زیر می تواند بعنوان Metadata برای یک Object اطلاعاتی باشد:
– ایجاد کننده
– عنوان
– زبان
– تاریخ انتشار
– کلمات کلیدی
– موضوع
– سطح دسترسی
در Sharepoint هر گاه برای یک آیتم Metadata تعریف می کنیم از این مدل تکسونومی استفاده می نماییم. استفاده از Propertyهای مستندات Office بعنوان فیلدهای اطلاعاتی در Sharepoint نمونه استفاده از تکسونومی مفصلی است.

 

تعدادی از پروژههای مهم فولکسونومی:

Penntags: عنوان پروژه ای است که توسط دانشگاه پنسیلوانیا انجام گرفته و هدف آن مکان یابی، سازماندهی و اشتراک دادههای یافته شده در وب توسط کاربران است.کاربران میتوانند نشانی های اینترنتی نظیر پیوند به مقالات نشریات اطلاعات متنی و تصویری موجود در وب، و همچنین اطلاعات فهرست پیوسته آنلاین کتب و فهرست پیوسته فیلمهای کتابخانه دانشگاه را از طریق Penntags جمع آوری، و با یکدیگر به اشتراک گذارده، منابع و داده های گردآوری شده را با استفاده از تگ هایی که به آنها اختصاص می دهند سازماندهی و یا در قالب یک موضوع خاص، گروه بندی نمایند. به این ترتیب، دسترسی به منابع اطلاعاتی مورد نیاز نیز به راحتی میسر می شود. مهم ترین ویژگی این پروژه، امکان اشتراک دادههای بازیابی شده از فهرست های پیوسته کتب و فیلمهای موجود در کتابخانه دانشگاه توسط کاربران است.

KFTF: نام پروژه ای است که در حال حاضر در دانشکده علوم اطلاع رسانی دانشگاه واشنگتن انجام می شود. بر این مبنا، دادههایی که قبلاً توسط کاربران، بازیابی شده اند، گردآوری سازماندهی شده، امکان بازیابی مجدد آنها فراهم می گردد. این پروژه با هدف تقویت مهارت کاربران در «مدیریت اطلاعات شخصی»، و بازیابی اطلاعات در محیطهای الکترونیکی نظیروب و ایمیل صورت می گیرد.

H20 PLAYLIST: ابزاری برای یادگیری، آموزش و پژوهشی است که توسط دانشگاه هاروارد ابداع گردیده و طی آن، دانشجویان و محققان خواندنیها و منابع مطالعاتی خود را به اشتراک می گذارند. این ابزار، ضمن اینکه امکان اشاعه اطلاعات را از طریق سرویس خبر رسانی جاری و سیستم Alert، فراهم می آورد

Connotea : سرویس اشتراک اطلاعات و دانش Connotea» توسط گروه انتشاراتی nature راه اندازی شده است. این سرویسری کاربران را قادر می سازد منابع و مراجع اطلاعاتی خود در وب را نگهداری و سازماندهی کنند، و اطلاعات کتابشناختی مقالات و کتابهای خود را به اشتراک بگذارند. امکان جستجوی کلیدواژه های سایر کاربران و عضویت در گروه های موضوعی نیز وجود دارد. به نظر می رسد، فولکسونومی، با ایجاد رابطه تعاملی چندگانه بین داده و کاربر، علاوه بر ساده کردن روند سازماندهی محتوای وب، امکان بازیابی و اشاعه اطلاعات را نیز برای همه کاربران به آسانی فرآهم آورده است. در حقیقت فولکسونومی، ملیریت اطلاعات شخصی در محیط وب را به راحتی مقدور ساخته با بهره گیری از کلیدواژه هایی ساده، میسر نموده است. به علاوه، فولکسونومی، می چشمگیر کاربران اینترنت را به همراه داشته، به نحوی که در طی ماه های اخیر، تعداد سرویس های مبتنی بر فولکسونومی، چندین برابر شده اند و شرکتهای مهمی نیز که در امر جستجو در وب فعال هستند و به ارائه سرویس های مشابه مبادرت ورزیده اند، به طور مثال، سرویس جدید بلاگر، این امکان را به کاربر می دهد تا مطالب خود را برچسب گذاری نماید، یا امکان برچسب گذاری ایمیلها در سرویس پست الکترونیکی گوگل فراهم شده است، همچنین می توان از سرویس ہر جسبب گذاری اطلاعات در نوار ابزار گوگل” نام برد. در حال حاضر نیز، پژوهشهای عمده ای با هدف بررسی نقش و تأثیر فولکسونومی در بهبود بازیابی اطلاعات در محیطهای الکترونیکی و توسعه عناصر ابر داده ای و معناشناختی و انجام گرفته است. با این حال سازماندهی منابع اینترنت، همیشه در بین کتابداران متخصضان علوم اطلاع رسانی با چالش هایی مواجه بوده است و فولکسونومی نیز، به این چالش اضافه شده است. گرچه فولکسونومی توانسته است تا حدودی چشم استانداردهایی خاص برای این منظور تدوین نگردد، بحث ساماندهی اطلاعات وبی ،همچنان ادامه خواهد داشت (حسینی۱۳۸۵ )

راهنمــای اسکــرام

راهنمــای اسکــرام

راهنمــای اسکــرامTM

راهنمای جامع اسکرام: قوانین بازی

 

هدف از راهنمای اسکرام

اسکرام چارچوبی برای توسعه و نگهداری محصولات پیچیده است. این راهنما دربرگیرنده تعاریف اسکرام است. این تعاریف شامل نقشها، رویدادها، مصنوعات و همچنین قوانین حاکم بر آنهاست. کن شوئبر۱ و جف سادرلند۱ ، توسعهدهندگان اسکرام، راهنمای اسکرام را نیز نوشته و تدوین کردهاند. آنها باهم این راهنما را تضمین و پشتیبانی میکنند.

 

 

تعریف اسکرام

اسکرام -اسم خاص- : چارچوبی است که در آن افراد میتوانند درحالیکه به شکل خلاقانه و پربار محصولاتی با بالاترین ارزش ممکن ارائه میدهند، مشکلات پیچیدۀ سازگاری طلب۳ را حل کنند.

اسکرام:

  • سبک وزن است.
  • یادگیری آن ساده است.
  • تسلط بر آن دشوار است.

اسکرام چارچوبی برای فرآیند است که بهمنظور مدیریت توسعۀ محصولات پیچیده از اوایل دهه نود میلادی به کار گرفته شد. اسکرام  بهخودیخود یک فرآیند و یا شگرد ساخت محصول نیست؛ بلکه چارچوبی است که در آن میتوانید شگردها و فرآیندهای گوناگونی را بکار ببندید. اسکرام سطح سودمندی روشهای توسعه و مدیریت محصولی که پی میگیرید را شفاف میکند، بنابراین میتوانید آنها را بهبود بخشیده و پیشرفت کنید.   

چارچوب اسکرام از «تیمهای اسکرام» و نقشهای مرتبط با آنها، رویدادها، مصنوعات و یک سری قوانین تشکیلشده است. هر یک از مؤلفههای درون این چارچوب، هدفی خاص را دنبال میکند که برای عملکرد صحیح و موفقیت اسکرام ضروری است.

قوانین اسکرام نقشها، رویدادها و مصنوعات آن را به هم متصل کرده و در مورد تعاملات بین آنها تصمیمگیری میکند. در متن این راهنما به تشریح و توصیف همین قوانین پرداختهشده است.

لازم به ذکر است که شیوههای متنوعی برای استفاده از چارچوب اسکرام وجود دارد که در منابع دیگری ارائهشدهاند.

نظریه اسکرام

شالوده اسکرام بر پایه نظریه کنترل فرآیند تجربی یا «تجربهگرایی۱» بنانهاده شده است. نظریه تجربهگرایی تأکید میکند که دانش از تجربه حاصل میشود و تصمیمگیری بر اساس دانستهها است. اسکرام بهمنظور بهینهسازی قدرت پیشبینی و کنترل ریسک از یک روش تکرارشونده۵ ، افزایشی۶  استفاده میکند.

                                                 

  1. Ken Schwaber
  2. Jeff Sutherland                
  3. Complex Adaptive Problems

هر نوع اجرای مبتنی بر نظریه کنترل فرآیند تجربی را سه رکن اساسی تقویت میکند: شفافیت ، بازرسی و سازگاری.

 

 

شفافیت

برای کسانی که مسئول خروجی کار هستند باید زوایای مهم فرآیند، قابلمشاهده و به عبارتی شفاف باشد. ایجاد شفافیت مستلزم تعریف آن زوایا با استفاده از یک استاندارد مشترک است تا همگان درک مشترکی ازآنچه دیده میشود داشته باشند.

به عنوانمثال:

  • تمام ذینفعان باید برای توصیف فرآیند، از یکزبان مشترک استفاده کنند.
  • کسانی که کار را انجام میدهند و کسانی که کار را تأیید میکنند باید تعریفی روشن از «تکمیلشده»۷ را میان خود به اشتراک بگذارند.

بازرسی

کسانی که از اسکرام استفاده میکنند، باید بهطور مداوم مصنوعات اسکرام و پیشرفت کارها را در مقایسه با یک هدف اسپرینت، موردبررسی قرار دهند تا ناسازگاریهای نامطلوب تشخیص داده شود. بازرسیها نباید آنقدر مکرر باشد تا بهطور کل تبدیل به مانعی بر سر راه شود. این بررسیها زمانی بیشتر مفید خواهند بود که توسط کارشناسان متخصص در زمان معین انجامپذیرند.

سازگاری

اگر بررسیکننده پس از بازرسی، تشخیص داد که فرآیند از یک یا چند جنبه از حدود قابلقبول خارجشده و ادامه فرآیند به همین شکل باعث غیرقابلپذیرش شدن محصول تولیدی میشود، فرآیند یا آنچه فرآیند بر روی آن انجام میشود باید اصلاح شود. این کار باید در سریعترین زمان ممکن صورت گیرد تا از انحرافات بیشتر جلوگیری به عمل آید.

اسکرام چهار رویداد رسمی را برای بازرسی و سازگاری، همانطور که در بخش «رویدادهای اسکرام» به آنها  اشارهشده، تجویز کرده است.

  • برنامهریزی اسپرینت۸
  • اسکرام روزانه۹
  • بازبینی اسپرینت۱۰
  • بازاندیشی اسپرینت۱۱

                                                                                                                                                        

۱. تجربهگرایی یا اصالت تجربه –Empiricism– نظریهای در علم شناختشناسی است که معتقد است، دانش تنها یا دستکم در مراحل مقدماتی، از ادراک و تجربیات حسی نشأت میگیرید. )مترجم(

  1. Iterative
  2. Incremental
  3. Definition of “Done”
  4. Sprint Planning
  5. Daily Scrum
  6. Sprint Review
  7. Sprint Retrospective

ارزشهای اسکرام

وقتی ارزشهایی مانند تعهد، شجاعت، تمرکز، بازبودن و احترام، توسط تیم اسکرام مجسم ومحقق شود، ارکان شفافیت، بازرسی و سازگار ی  اسکرام، پدیدار شده و موجب ایجاد اعتماد برای همه خواهد شد. اعضای تیم اسکرام وقتی با رویدادها، نقش ها و مصنوعات اسکرام کار می کنند، این ارزش ها را کشف کرده و یاد می گیرند.

استفادهی موفق از اسکرام بستگی به افزایش سطح مهارت  افراد در اُنُس با این پنج ارزش و بهکارگیری آنها دارد. همه افراد به شخصه برای دستیابی به اهداف تیم اسکرام متعهد میشوند. اعضای تیم اسکرام شجاعت انجام کار  درست و دستوپنجه نرم کردن با مسائل دشوار را دارا هستند. همه بر روی کار  اسپرینت و اهداف تیم اسکرام متمرکز میشوند. اعضای تیم اسکرام و ذینفعان آنها با یکدیگر توافق دارند که نسبت به همهی کارها و چالشهای حین کار، باز عمل کنند. اعضای تیم اسکرام برای استقلال فردی و توانمندی یکدیگر احترام قائلند.

تیم اسکرام

تیم اسکرام شامل یک مالک محصول، تیم توسعه و یک اسکراممستر میشود. تیمهای اسکرام خود سازمانده۱۱ و فراوظیفه۱۳ای هستند. تیمهای خودسازمانده خودشان بهترین روش انجام کار را انتخاب میکنند بجای اینکه توسط کس دیگری از خارج تیم مدیریت شوند. تیمهای فراوظیفه تمام توانمندیهای لازم جهت تکمیل کارها را بدون وابستگی به اجزای خارج از تیم دارا هستند. الگوی تیم در اسکرام بهگونهای طراحیشده تا انعطافپذیری، خلاقیت و بازدهی بهبود پیدا کند.

تیمهای اسکرام محصول را بهصورت تکرارهای افزایشی عرضه میکنند که امکان دریافت بازخورد را به حداکثر میرساند. ارائه محصول «تکمیلشده» بهصورت افزایشی این اطمینان را به وجود میآورد که همیشه یک نسخه بالقوه کارآمد از محصولی کارکننده۱۱ در دسترس است.

مالک محصول  

مالک محصول، مسئول به حداکثر رساندن ارزش محصول و کار تیم توسعه است. چگونگی انجام این مسئولیت ممکن است بهطور گستردهای در سطح سازمانها، تیمهای اسکرام و افراد مختلف، متفاوت باشد.

مالک محصول تنها فرد مسئول در خصوص مدیریت بکلاگ محصول است. مدیریت بکلاگ محصول شامل موارد زیر میشود:

  • شرح و توصیف اقلام بکلاگ محصول بهصورت شفاف؛
  • رتبهبندی اقلام در بکلاگ محصول بهمنظور دستیابی بهتر به اهداف و مأموریتها؛
  • بهینهسازی ارزش کارهایی که تیم توسعه انجام میدهد؛

                                                

  1. Self-Organize
  2. Cross-Functional
  3. Working Product
  • حصول اطمینان از اینکه بکلاگ محصول برای همه شفاف، واضح و قابلمشاهده بوده و بهخوبی، کاری که تیم اسکرام در قدمهای بعدی انجام خواهد داد را نمایش میدهد؛
  • حصول اطمینان از اینکه  تیم توسعه به درکی کافی از اقلام بکلاگ محصول، در سطحی که نیاز دارد، رسیده است؛

ممکن است مالک محصول موارد بالا را خودش انجام دهد یا تیم توسعه مجبور به انجام این موارد شود، ولی درهرصورت مالک محصول شخصاً مسئول و پاسخگوی این وظایف است.  

مالک محصول تنها یک نفر است و نه یک کمیته. ممکن است مالک محصول نماینده خواستههای یک کمیته باشد، ولی کسانی که تمایل به تغییر اولویت اقلام بکلاگ محصول دارند، باید مالک محصول را متقاعد کنند.

برای موفقیت مالک محصول، کل سازمان باید به تصمیمات او احترام بگذارد. تصمیمات مالک محصول در محتوا و رتبهبندی بکلاگ محصول قابلمشاهده است. هیچکس این حق را ندارد به تیم توسعه بگوید که بر روی نیازمندیهای دیگری کار کند و تیم توسعه نیز مجاز نیست بهجز بکلاگ محصول به نیازمندیهای دیگری مراجعه کند.  

تیم توسعه  

تیم توسعه شامل متخصصانی است که کار لازم برای ارائه فرآوردۀ بالقوه قابلعرضه در انتهای هر اسپرینت را انجام میدهند. اعضای تیم توسعه تنها افرادی هستند که فرآوردهها را تولید میکنند.

تیمهای توسعه از سوی سازمان تشکیل میشوند و اختیارات لازم به آنها داده میشود تا کارها را خودشان سازماندهی و مدیریت کنند.

همافزایی حاصله باعث افزایش بازده و سودمندی همهجانبه تیم توسعه خواهد شد.  

تیمهای توسعه دارای مشخصات زیر هستند:

  • آنها خود سازمانده هستند. هیچکس )حتی اسکراممستر( به تیم توسعه نمیگوید که چگونه باید بکلاگ محصول را به فرآوردهای بالقوه قابلعرضه تبدیل کنند.
  • تیمهای توسعه، فراوظیفه هستند به صورتی که تیم تمام تخصصهای موردنیاز برای ساخت یک فرآورده محصول را دارا است.
  • اسکرام تصدیق میکند که برای همه اعضای تیم عنوانی بهجز «توسعهدهنده» وجود ندارد، صرفنظر از نوع کاری که توسط فردی انجام میشود؛ این قانون استثنایی ندارد.
  • اسکرام تصدیق میکند که زیرتیمها، جایی در  تیمهای توسعه ندارند. صرفنظر از حوزههای خاص که نیازمند رسیدگی هستند، مانند آزمودن یا تحلیل کسبوکار؛ این قانون استثنایی ندارد.
  • شاید بعضی از اعضای تیم دارای یک سری تخصصهای خاص باشند ولی بااینحال درنهایت کل تیم توسعه پاسخگو است.  

اندازه تیم توسعه  

اندازه بهینه تیم توسعه باید آنقدر کوچک باشد که چابک باقی بماند و بهاندازهای بزرگ باشد تا بتواند کار مؤثری را در طول اسپرینت به سرانجام برساند. کمتر از ۳ نفر برای تیم توسعه، باعث کاهش سطح روابط و نتایجی با سودمندی پایین خواهد شد. تیمهای توسعه کوچکتر ممکن است با محدودیت و کمبود مهارت در طول اسپرینت مواجه شوند به صورتی که نتوانند در آخر اسپرینت ، فرآوردۀ بالقوه قابلعرضه، ارائه دهند. داشتن بیش از ۹ نفر در تیم توسعه نیازمند هماهنگیهای خیلی زیاد است. تیمهای توسعه بزرگ پیچیدگی خیلیزیادی برای یک مدیریت فرآیند تجربی به وجود میآورند. مالک محصول و اسکراممستر تا زمانی که کار عملیاتی درزمینۀ ارائه فرآوردهانجام ندهند جزء اعضای تیم برشمرده نمیشوند.  

اسکرام مستر

اسکراممستر مسئول حصول اطمینان از درک اسکرام و عملیاتی شدن آن است. اسکراممستر این کار را با اطمینان حاصل کردن از وفاداری تیم اسکرام به مبانی نظری، روشها و قوانین اسکرام انجام میدهد.  

اسکراممستر یک رهبر خدمتگزار۱۵ برای تیم اسکرام به شمار میرود. اسکراممستر به افراد خارج از تیم کمک میکند تا متوجه شوند کدامیک از رفتارهایشان به تیم اسکرام، کمککننده بوده و کدامیک نبوده است. اسکراممستر بهمنظور بیشینه ساختن ارزشآفرینی تیم اسکرام، به همه کمک میکند این رفتارها را تغییر دهند.

خدمات اسکرام مستر برای مالک محصول

اسکراممستر به چندین روش میتواند خدمات خود را به مالک محصول ارائه دهد:

  • یافتن شگردهایی جهت مدیریت مؤثر بکلاگ محصول؛
  • کمک به تیم اسکرام برای درک نیازمندی جهت داشتن اقلام بکلاگ محصول شفاف، کوتاه و موجز؛
  • درک نحوه برنامهریزی محصول در یک محیط تجربی؛
  • حصول اطمینان از اینکه مالک محصول میداند چگونه بکلاگ محصول را بهمنظور بیشینهسازی ارزش، مرتب کند؛
  • درک و تمرین چابکی؛
  • تسهیل رویدادهای اسکرام بهمحض درخواست یا نیاز.

خدمات اسکرام مستر برای تیم توسعه

اسکراممستر به چندین روش میتواند خدمات خود را به تیم توسعه ارائه دهد:

  • مربیگری و آمادهسازی تیم توسعه در راستای خودسازمانده و فراوظیفه شدن؛
  • کمک، آموزش و رهبری تیم توسعه جهت ایجاد محصولات باارزش بالا؛
  • حذف موانع پیش روی پیشرفت تیم توسعه؛
  • تسهیل رویدادهای اسکرام بهمحض درخواست یا نیاز؛
  • مربیگری و آمادهسازی تیم توسعه در محیطهای سازمانی که هنوز اسکرام بهصورت کامل در آنها مقبولیت نداشته یا درک نشده است.

                                                

۱۵٫ Servant-Leader

خدمات اسکراممستر برای سازمان

اسکراممستر به چندین روش میتواند خدمات خود را به سازمان ارائه دهد:

  • رهبری، مربیگری و آمادهسازی سازمان برای پذیرش اسکرام؛
  • برنامهریزی جهت پیادهسازی اسکرام در سازمان؛
  • کمک به کارمندان و ذینفعان بهمنظور تصویب اسکرام و درک توسعه تجربی محصول؛
  • ایجاد تغییراتی که باعث افزایش بهرهوری تیم اسکرام میشوند؛
  • همکاری با دیگر اسکراممسترها جهت افزایش میزان سودمندی در کاربری اسکرام در سازمان.

رویدادهای اسکرام

رویدادهای تجویزشده در اسکرام برای ایجاد نظم و به حداقل رساندن نیاز به جلساتی که در اسکرام تعریفنشده است به کار میروند. همه رویدادها زمان ثابت۱۶ هستند،  بدینصورت که هر رویداد دارای یک محدوده زمانی حداکثر است. زمانی که یک اسپرینت شروع میشود طول آن ثابت بوده و نمیتوان آن را کوتاهتر یا طولانیتر کرد. مابقی رویدادها زمانی تمام میشوند که هدف رویداد موردنظر بهدستآمده باشد، فقط باید اطمینان حاصل کرد که زمان بهینه صرف شود و از تلف شدن زمان اضافی در طی فرآیند پرهیز گردد.  

علاوه بر خود اسپرینت که جای دهنده دیگر رویدادهای اسکرام است، هر رویداد در اسکرام مجال مناسبی جهت بازرسی و سازگاری است. این رویدادها مخصوصاً بهگونهای طراحیشدهاند که قابلیت  ضروری بازرسی و شفافیت را ایجاد کنند. عدم موفقیت در گنجاندن هر یک از این رویدادها، باعث کاهش شفافیت و از بین رفتن فرصت بازرسی و سازگاری خواهد شد.

اسپرینت

اسپرینت قلب اسکرام است که در طی یک بازه زمان ثابت به مدت یک ماه یا کمتر، یک فرآورده «تکمیلشده»، کاربردی و بالقوه قابلعرضه به مشتری، ساخته میشود. اسپرینتها بهتر است در سرتاسر فرآیند توسعه طولی ثابت داشته باشند. اسپرینت جدید بلافاصله پس از اتمام اسپرینت قبلی شروع میشود.

اسپرینتها شامل  اسکرام روزانه، کارهای مربوط به توسعه محصول و جلسات برنامهریزی، بازبینی و بازاندیشی اسپرینت هستند.

در طول اسپرینت:

  • تغییراتی که بر روی هدف اسپرینت تأثیرگذار باشند، اعمال نمیشوند؛
  • مقاصد کیفی کاهش نمییابند؛
  • بر اساس یادگیریهای بیشتر امکان دارد دوباره دامنه اسپرینت توسط تیم توسعه و مالک محصول موردبحث قرار گیرد یا واضحتر شود؛

                                                

۱۶٫ Time-Boxed

هر اسپرینت را میتوان همانند یک پروژه با زمانی به طول حداکثر یک ماه در نظر گرفت. همانند همه پروژهها، اسپرینتها نیز برای تکمیلکردن یک سری مورد خاص مورداستفاده قرار میگیرند. هر اسپرینت شامل یک تعریف ازآنچه در آن ساخته میشود، یک طرح و برنامهانعطافپذیر که راهنمای چگونگی ساختن آن خواهد بود، بعلاوه مجموعهای از کارها و نهایتاً  محصول نهایی است.

اسپرینتها محدود به مدتزمان یک ماه تقویمی شدهاند. وقتی مدتزمان اسپرینت طولانیتر باشد تعاریف آنچه باید ساخته شود ممکن است دستخوش تغییر شوند، درنتیجه ممکن است پیچیدگی و ریسک افزایش یابد. اسپرینتها با تضمین بازرسی و سازگار سازی فرآیند نسبت به اهداف تعیینشده اسپرینت، حداقل ماهی یکبار، پیشبینی پذیری را میسر میسازند. اسپرینتها همچنین هزینه ریسک را به یک ماه تقویمی محدود میکنند.  

لغو یک اسپرینت

یک اسپرینت میتواند قبل از سررسیدش لغو شود. فقط مالک محصول مجوز لغو اسپرینت را دارا است. البته این کار را ممکن  است تحت تأثیر ذینفعان، تیم توسعه و یا اسکراممستر انجام دهد.

یک اسپرینت زمانی که هدف آن غیرقابل استفاده، منسوخ و یا فاقد ارزش گردد، لغو خواهد شد. این کار زمانی که شرکت مسیر خود را عوض میکند یا تغییری در شرایط فنّّاوری یا بازار رخ دهد، محتمل است. بهطورکلی درصورتیکه تصور شود یک اسپرینت مهیاکننده شرایط مطلوب نیست باید لغو شود. ولی با توجه به زمان کوتاه اسپرینتها  بندرت لغو آنها معقول به نظر میرسد.  

زمانی که یک اسپرینت لغو میشود، هر یک از اقلام «تکمیلشده» بکلاگ محصول، مورد بازبینی قرار میگیرند. اگر بخشی از کار بهصورت بالقوه قابلارائه باشد، مالک محصول معمولاً آن را قبول میکند. همه اقلام ناتمام دوباره برآورد شده و به بکلاگ محصول بازگردانده میشوند. کار انجامشده بر روی آنها، بهسرعت ارزش خود را از دست میدهد و باید دوباره برآورد شوند.  

لغو اسپرینتها باعث تحلیل و هدر رفتن منابع میشود، زیرا همه  باید دوباره برای برنامهریزی اسپرینت دورهم جمع شوند. لغو اسپرینتها اغلب باعث آسیب دیدن تیمهای اسکرام شده و بسیار غیرمعمول است.

برنامه ریزی اسپرینت

کاری که باید در طول یک اسپرینت انجام شود در جلسه برنامهریزی اسپرینت، برنامهریزی میشود. این برنامهریزی از طریق تعامل و همکاری مابین تمام اعضای تیم اسکرام صورت میگیرد.  

برنامهریزی اسپرینت یک جلسه زمان ثابت به طول حداکثر هشت ساعت برای یک اسپرینت یکماهه است. برای اسپرینتهای کوتاهتر، طبیعتاً زمان کمتری در نظر گرفته میشود. اسکراممستر باید مطمئن شود که این جلسه برگزارشده و همه لزوم آن را درک کردهاند.

اسکراممستر به تیم اسکرام آموزش میدهد تا جلسه را در محدوده زمان ثابت نگاهدارند.

جلسه برنامهریزی اسپرینت جوابگوی سؤالات زیر است:

  • چه چیزی در قالب فرآورده اسپرینت پیش رو، قابلارائه است؟  
  • چه نوع کاری برای دستیابی به فرآورده موردنظر، نیاز است؟

 

موضوع اول: چه چیزی در این اسپرینت تکمیل خواهد شد؟

تیم توسعه سعی میکند قابلیتهایی که میتواند در طی این اسپرینت انجام دهد را پیشبینی کند. هدف عینی که اسپرینت باید به آن دست یابد و اقلامی از بکلاگ محصول که در صورت تکمیل شدن، هدف اسپرینت را در بر خواهند داشت توسط مالک محصول به بحث گذاشته میشود. تمامی افراد تیم اسکرام بهمنظور درک نحوه کار اسپرینت باهم همکاری میکنند.

بکلاگ محصول، آخرین فرآورده محصول، ظرفیت محاسبهشده تیم توسعه در طول اسپرینت و عملکرد گذشته تیم توسعه، ورودیهای این جلسه هستند. تعداد اقلام انتخابشده از بکلاگ محصول برای اسپرینت، منحصراً به تیم توسعه بستگی دارد. تنها تیم توسعه میتواند ارزیابی کند که چهکاری در طول اسپرینت قابل انجام است.

پسازاینکه تیم توسعه اقلامی از بکلاگ محصول که در اسپرینت ارائه خواهند شد را پیشبینی کرد، تیم اسکرام هدفی برای اسپرینت به دست میآورد. هدف اسپرینت مقصودی عینی و قابلدسترس است که با پیادهسازی بکلاگ محصول طی اسپرینت، بهدستآمده و راهنمایی برای تیم توسعه جهت روشن ماندن علت تولید فرآورده است.  

موضوع دوم: چگونه کار انتخابشده، انجام میشود؟

با تعیین هدف اسپرینت و انتخاب اقلام بکلاگ محصول برای اسپرینت، تیم توسعه در مورد نحوه ساخت و تبدیل این قابلیتها به یک فرآورده قابلارائه تصمیمگیری میکند. اقلام انتخابشده بکلاگ محصول برای این اسپرینت به همراه طرح چگونگی ارائه آنها، بکلاگ اسپرینت نامیده میشود.

تیم توسعه معمولاً با طراحی سامانه و عملیاتی که برای تبدیل بکلاگ محصول به یک فرآوردۀ کارکننده از محصول لازم است، کار را آغاز میکند. کارها میتوانند در اندازهها و برآوردهای مختلفی باشند. بههرحال، در جلسه برنامهریزی اسپرینت کارها فقط تا جایی طرحریزی میشوند که تیم توسعه بتواند آنها را در اسپرینت جاری انجام دهد. در انتهای جلسه، کارهایی که توسط تیم توسعه برای روزهای ابتدایی اسپرینت برنامهریزیشدهاند، به واحدهای یکروزه یا کوچکتر تجزیه میشوند. تیم توسعه به شکل خودسازمانده خود را موظف به انجام کلیه کارهای موجود در بکلاگ اسپرینت میداند؛ چه آنهایی که طی جلسه برنامهریزی اسپرینت مشخص شدند و چه آنهایی که در طول اسپرینت نمایان خواهند شد.

مالک محصول میتواند در تشریح و سبک و سنگین کردن اقلام بکلاگ محصول به تیم توسعه کمک کند. درصورتیکه تیم توسعه تشخیص دهد که قلم انتخابشده از بکلاگ محصول کاری بیشتر یا کمتر از حد انتظار میطلبد، ممکن است دوباره با مالک محصول بر سر آنها مذاکره کند. ممکن است افراد دیگری جهت ارائه مشاورۀ فنی یا کارشناسی حوزه، توسط تیم توسعه دعوت شوند.

در انتهای برنامهریزی اسپرینت، تیم توسعه باید قادر به ارائه توضیح به مالک محصول و اسکراممستر باشد که چگونه بهعنوان تیم خودسازمانده میخواهد هدف اسپرینت را تکمیل و فرآورده پیشبینیشده را بسازد.

هدف اسپرینت

هدف اسپرینت مجموعه مقاصد عینی و قابلدسترسی است که میتوانند با پیادهسازی بکلاگ محصول طی اسپرینت به دست آیند. این هدف، راهنمایی برای تیم توسعه جهت روشن ماندن علت تولید فرآورده مهیا میکند. هدفگذاری اسپرینت طی جلسه برنامهریزی صورت

۰۱

میگیرد. هدف اسپرینت، در مورد قابلیتهایی که در طول اسپرینت پیادهسازی میشوند به تیم توسعه کمی انعطاف میدهد. اقلامانتخابشده از بکلاگ محصول در کنار هم یک عملکرد واحد و منسجم را نوید میدهند که میتواند همان هدف اسپرینت باشد. هرعملکرد واحد و معنیدار دیگری که بجای افتراق اعضای تیم توسعه منجر به همکاری و همافزایی جمعی آنها شود، میتواند هدف اسپرینت باشد.

تیم در حین کار، هدف را در ذهن خود نگاه میدارد. تنها برای نیل به هدف اسپرینت است که قابلیتها پیادهسازی و فنّاّوریها مورداستفاده قرار میگیرند. اگر کار با آن چیزی که تیم توسعه انتظار داشت متفاوت شد، میتوانند در طول اسپرینت  با مالک محصول در مورد دامنه بکلاگ اسپرینت تعامل کنند.

اسکرام روزانه

اسکرام روزانه یک جلسه زمان ثابت ۱۵ دقیقهای برای هماهنگی فعالیتهای تیم توسعه و ایجاد یک طرح برای ۱۱ ساعت آینده است. این جلسه با بررسی کار انجامشده از اسکرام روزانه قبل تابهحال و پیشبینی کاری که میتواند قبل از جلسه بعدی انجام شود، صورت میگیرد.

برای کاهش پیچیدگی، اسکرام روزانه هرروز در یکزمان و در یک مکان معین برگزار میشود. در طی جلسه، هر یک از اعضای تیم توسعه شرح میدهد که:

  • من دیروز چهکاری انجام دادم که به تیم توسعه در دستیابی به هدف اسپرینت کمک کرده است؟
  • من امروز چهکارهایی انجام خواهم داد که به تیم توسعه در دستیابی به هدف اسپرینت کمک میکند؟
  • آیا با مانعی برخورد کردم که از دستیابی من یا تیم توسعه به هدف اسپرینت جلوگیری کرده است؟

تیم توسعه از اسکرام روزانه برای بررسی میزان پیشرفت دررسیدن به هدف اسپرینت و همچنین جهت پایش وضعیت فرآیند تکمیل کارهای بکلاگ اسپرینت استفاده میکند.  اسکرام روزانه احتمال دستیابی تیم توسعه به هدف اسپرینت را بهبود میبخشد. تیم اسکرام هرروز باید به درک کاملی از اینکه چگونه بهعنوان تیم خودسازمانده میخواهند به کمک هم هدف اسپرینت را تکمیل و فرآورده پیشبینیشده را بسازند، برسد. تیم توسعه یا اعضای تیم بهطورکلی، معمولاً پس از اسکرام روزانه جهت تبادلنظرهای جزئیتر، سازگاری بیشتر و برنامهریزی دوبارۀ مابقی کارهای بکلاگ اسپرینت، سریعاً یکدیگر را ملاقات میکنند.

اسکراممستر موظف است از برگزاری جلسه مطمئن شود ولی تیم توسعه مسئول اداره  اسکرام روزانه است. اسکراممستر، تیم توسعه را آموزش میدهد تا اسکرام روزانه را در محدوده زمان ثابت ۱۵ دقیقه نگاهدارند.  

اسکراممستر صرفاً بر شرکت و نقشآفرینی صحیح تیم توسعه در اسکرام روزانه تأکید دارد.

اسکرام روزانه ارتباطات را بهبود میبخشد، دیگر جلسات بیهوده را حذف میکند، به تشخیص و حذف موانع توسعه کمک  میکند، قابلیت تصمیمگیری سریع را پررنگ ترکرده و ارتقاء میبخشد، و سطح دانش تیم توسعه را بهبود میدهد. 

بازبینی اسپرینت  

بازبینی اسپرینت در انتهای اسپرینت و بهمنظور بررسی فرآورده و در صورت نیاز تصحیح و تعدیل بکلاگ محصول برگزار میشود. طی بازبینی اسپرینت، ذینفعان و تیم اسکرام بر روی کاری که طی اسپرینت انجامشده است، تعامل میکنند. بر این اساس و نیز تغییرات

۰۰

بکلاگ محصول در طول اسپرینت، حاضران در جلسه بر روی مواردی که در صورت تکمیل میتوانند ارزشآفرین باشند، به تعامل میپردازند. اینیک جلسه غیررسمی است، نه جلسه وضعیت سنجی و هدف از ارائه و نمایش فرآورده در آن، دریافت بازخورد و برانگیختن تعامل است.

بازبینی یک جلسه زمان ثابت به طول حداکثر چهار ساعت برای اسپرینتهای یکماهه است. برای اسپرینتهای کوتاهتر معمولاً از زمان کمتری استفاده میشود. اسکراممستر باید مطمئن شود که این جلسه برگزارشده و همه لزوم آن را درک کردهاند. اسکراممستر به تیم اسکرام آموزش میدهد تا جلسه را در محدوده زمان ثابت نگاه دارد.  

بازبینی اسپرینت شامل عناصر زیر است:

  • شرکتکنندگان ازجمله تیم اسکرام و همه ذینفعان کلیدی توسط مالک محصول دعوت میشوند.  
  • مالک محصول به همه توضیح میدهد که چه مواردی «تکمیلشده» و چه مواردی «تکمیلنشده» اند.
  • تیم توسعه در خصوص مواردی که در طول اسپرینت خوب پیش رفته است، مشکلات پیشآمده و چگونه حل آنها بحث میکند.
  • تیم توسعه کارهایی که «تکمیلشده» اند را نمایش داده و به سؤالات مربوط به فرآورده پاسخ میدهد.  
  • مالک محصول بکلاگ محصول را به همانگونه که هست موردبحث قرار میدهد. او بهاحتمالزیاد، درصورتیکه نیاز بداند، تاریخ اتمام پروژه را بر اساس پیشرفت صورت گرفته تا به امروز، حدس خواهد زد.
  • کل گروه بر روی آنچه در ادامه انجام خواهند داد بحث و گفتگو میکنند، بنابراین بازبینی اسپرینت ورودی ارزشمندی را برای جلسه برنامهریزی اسپرینت بعدی مهیا خواهد کرد.  
  • بازبینی تغییرات به وجود آمده در کاربری بالقوه محصول یا بازار هدف برای تشخیصکاری که در ادامه باید انجام شود حائز اهمیت فراوانی است.
  • خط سیر، بودجه، ظرفیتهای بالقوه و بازار هدف نسخه بعدی که برای انتشار پیشبینیشده است، بازبینی میشوند.

نتیجه بازبینی اسپرینت، بکلاگ محصول اصلاحشدهای است که اقلامی که احتمالاً در اسپرینت بعدی انجام میشوند، در آن تعریفشده است. بکلاگ محصول بهمنظور دستیابی به فرصتهای جدید ممکن است مورد تصحیح و تنظیم سرتاسری قرار گیرد.  

بازاندیشی اسپرینت

بازاندیشی اسپرینت یک مجال مناسب برای تیم اسکرام است تا به بازرسی خود پرداخته و یک طرح بهبود جهت اجرا در اسپرینت بعدی آماده کند.  

بازاندیشی اسپرینت پس از بازبینی اسپرینت و قبل از برنامهریزی اسپرینت بعدی انجام میشود. بازاندیشی یک جلسه زمان ثابت به طول حداکثر سه ساعت برای اسپرینتهای یکماهه است. اسکراممستر باید مطمئن شود که این جلسه برگزارشده و همه لزوم آن را درک کردهاند. اسکراممستر به تیم اسکرام آموزش میدهد تا جلسه را در محدوده زمان ثابت نگاه دارد. اسکراممستر بهعنوان مسئول فرآیند و عضو همعرض با تیم در این جلسه شرکت میکند.  

هدف از بازاندیشی اسپرینت:

۰۲

  • بررسی اینکه، اسپرینت قبل با توجه به افراد، روابط آنها، فرآیند و ابزارها چگونه طی شده است.
  • شناسایی و طبقهبندی اصلاحات بالقوه و مواردی که خوب پیشرفتهاند.
  • ایجاد یک طرح برای پیادهسازی اصلاحات به شکلی که تیم اسکرام در مسیر انجام کارهایش آنها را عملیاتی کند.

اسکراممستر، تیم اسکرام را جهت بهبود فرآیند توسعهشان درون چارچوب اسکرام تشویق میکند تا اسپرینت بعدی هر چه لذتبخشتر و مؤثرتر برگزار شود. طی هر بازاندیشی اسپرینت، تیم اسکرام روشهایی را برای افزایش کیفیت محصول از طریق بهروزرسانی و تطبیق مناسب تعریف «تکمیلشده»، طراحی میکند.  

پس از اتمام بازاندیشی اسپرینت، تیم اسکرام باید اصلاحاتی که میخواهد در اسپرینت بعدی پیادهسازی کند را تشخیص داده باشد. اجرای این اصلاحات در اسپرینت بعدی، همسوسازی تیم اسکرام بر نتایج بررسیهای خود است. گرچه بهینهسازیها و اصلاحات ممکن است در هرزمانی صورتپذیرند ولی بازاندیشی اسپرینت فرصتی رسمی و اختصاصی برای بازرسی و سازگاری ایجاد میکند.  

مصنوعات اسکرام

مصنوعات اسکرام نشاندهنده کار و ارزشی در جهت ایجاد شفافیت و فرصت بازرسی و سازگاری هستند. مصنوعات تعریفشده توسط اسکرام مخصوصاً بهگونهای طراحیشدهاند که شفافیت اطلاعات کلیدی را به حداکثر رسانند تا همه درک یکسانی از آنها داشته باشند.

بکلاگ محصول

بکلاگ محصول یک لیست رتبهبندی شده از هر آن چیزی است که نیاز است در محصول گنجانده شود و تنها منبع نیازمندیها جهت هر تغییری در محصول است. مالک محصول، مسئول بکلاگ محصول است که این مسئولیت شامل محتوا، در دسترس بودن و رتبهبندی اقلام آن میشود.

یک بکلاگ محصول هیچوقت کامل نیست. توسعه ابتدائی آن مبتنی بر دانش و نیازمندیهای شناختهشدۀ اولیه است. با تغییر شرایط محیطی و رشد محصول عملیاتی، بکلاگ محصول نیز دچار رشد و تغییر میشود. بکلاگ محصول ماهیتی پویا دارد؛ به این مفهوم که بهمنظور بازتاب نیازهای محصول برای کاربردی، مناسب و قابلرقابت بودنش، دائماً در حال تغییر است. تا زمانی که محصول وجود دارد بکلاگ محصول آن نیز وجود خواهد داشت.  

بکلاگ محصول فهرستی از تمام خصوصیات، قابلیتها، نیازمندیها، ارتقاءها و تصحیحهایی است که دگرگونیهای موجود در انتشارهای آتی محصول را تشکیل میدهند. هر قلم از بکلاگ محصول دارای ویژگیهایی مانند شرح، رتبه، برآورد و ارزش  آن است.  

همچنان که محصول مورداستفاده قرارگرفته و ارزشمندتر میشود، و بازخوردهای بازار هدف مطالعه میشوند، بکلاگ محصول فهرستی بزرگتر و جامعتر خواهد شد. تغییر نیازمندیها هیچگاه متوقف نمیشود، بنابراین بکلاگ محصول یک مصنوع زنده و پویاست. تغییرات در نیازمندیهای کسبوکار، شرایط بازار یا فنّّاوری، سبب تغییر در بکلاگ محصول خواهد شد.  

بسیاری اوقات چند تیم اسکرام باهم بر روی یک محصول کار میکنند. تنها یک بکلاگ محصول برای تشریح مجموعه کارهای آتی محصول مورداستفاده قرار خواهد گرفت. در این حالت یک ویژگی جدید که اقلام را گروهبندی کند مورداستفاده قرار میگیرد.

۰۳

پالایش بکلاگ محصول فعالیتی است که شامل افزودن جزئیات، برآورد و رتبهبندی اقلام درون بکلاگ محصول میشود. این فعالیت، فرآیندی مداوم است که در آن مالک محصول و تیم توسعه بر روی جزئیات اقلام بکلاگ محصول به تعامل میپردازند. طی پالایش بکلاگ محصول، اقلام مرور و اصلاح میشوند. تیم اسکرام است که تصمیم میگیرد پالایش در چه زمانی و چگونه انجام بپذیرد. فرآیند پالایش معمولاً بیش از ۱۱% از توان و منابع تیم توسعه را به خود اختصاص نمیدهد. هرچند اقلام بکلاگ محصول، در هرزمانی توسط شخص مالک محصول یا به صلاحدید وی قابلتغییر و بهروزرسانی است.  

اقلام بکلاگ محصول دارای رتبه بالاتر، معمولاً تفصیلیتر و واضحتر از اقلام کم رتبهتر فهرست هستند. برآوردهای دقیقتر بر اساس شفافیت و جزئیات بیشتر صورت میگیرد؛ رتبۀ پایینتر مساوی است با جزئیات کمتر! اقلام بکلاگ محصولی که تیم توسعه برای اسپرینت بعدی با آنها سروکار خواهد داشت پالایششدهاند، بنابراین تکمیل شدنشان طی زمان ثابت اسپرینت معقول به نظر میرسد. اقلامی از بکلاگ محصول که قابلیت «تکمیل شدن» توسط تیم توسعه در یک اسپرینت را داشته باشند، بهعنوان اقلام «آماده» برای انتخاب، شناخته میشوند. اقلام بکلاگ محصول پس از گذراندن فعالیتهای پالایشی  که در بالا شرح داده شد معمولاً میتوانند به چنین سطحی از شفافیت برسند.

مسئولیت تمام برآوردها بر عهده تیم توسعه است. مالک محصول ممکن است با کمک در فهم و میانجیگری، بر روی تیم توسعه تأثیر بگذارد ولی افرادی که انجام کاربر عهده آنها است، برآورد نهایی را انجام خواهند داد.  

پایش پیشرفت نسبت به یک هدف

در هر مقطعی از زمان، کل کار باقیمانده برای رسیدن به هدف قابلمحاسبه است. مالک محصول این مجموع کار باقیمانده را حداقل در هر بازبینی اسپرینت، پیگیری میکند. مالک محصول این مقدار را با مقدار کار باقیمانده از بازبینی اسپرینت قبلی مقایسه میکند تا وضعیت پیشرفت کار نسبت به زمان مطلوب برای دسترسی به هدف آشکار شود. این اطلاعات باعث ایجاد شفافیت برای تمام ذینفعان میشود.

شیوههای گوناگون پایش بصری مانند نمودارهای برن داوون۱۷ ، برن آپ۱۸ و روند انباشتگی۱۹ ، برای پایش و پیشبینی پیشرفت کار مورداستفاده قرار میگیرند. روشهای فوق، کاربردی هستند ولی بههرحال جایگزین اهمیت تجربهگرایی نمیشوند. در محیطهای پیچیده اینکه دقیقاً چه روی خواهد داد، نامشخص است. تنها ازآنچه اتفاق افتاده، ممکن است بتوان برای تصمیمگیریهای آیندهنگرانه استفاده کرد.

بکلاگ اسپرینت  

بکلاگ اسپرینت مجموعهای از اقلام انتخابشده از بکلاگ محصول برای اسپرینت به همراه برنامهای برای تحقق هدف اسپرینت و ارائه فرآورده است. بکلاگ محصول پیشبینی تیم توسعه در خصوص قابلیتهایی است که قرار است در فرآورده آتی وجود داشته باشند.

همچنین شامل مجموعه کارهای لازم برای تبدیل این قابلیتها به یک فرآورده «تکمیلشده» است.

بکلاگ اسپرینت تمامکارهایی که تیم توسعه برای رسیدن به هدف اسپرینت ضروری تشخیص داده است را شفاف و قابلمشاهده میسازد.  

                                                

  1. Burn-Down
  2. Burn-Up
  3. Cumulative Flow

۰۴

بکلاگ اسپرینت طرحی با جزئیات کافی است که از پیشرفت حاصل در اسکرام روزانه تأثیر گرفته و تغییر میکند. تیم توسعه، بکلاگ اسپرینت را در طول اسپرینت اصلاح میکند  و بکلاگ اسپرینت در طول اسپرینت بروز و ظهور میکند. این بروز و ظهور وقتیکه تیم توسعه با برنامه خود پیش میرود و بیشتر یاد میگیرد که چهکاری برای دستیابی به هدف اسپرینت لازم است انجام شود، اتفاق میافتد.  

هنگامیکه کار جدید نیاز باشد، تیم توسعه آن را به بکلاگ اسپرینت اضافه میکند. بهمحض اتمام یا تکمیل شدن کار، میزان کار باقیمانده بهروزرسانی میشود. وقتی عناصری از برنامه، غیرضروری به نظر برسند، حذف خواهند شد. فقط تیم توسعه میتواند بکلاگ اسپرینت را در طول اسپرینت تغییر دهد. بکلاگ اسپرینت تصویری شفاف و بهروز از کاری که تیم توسعه قصد دارد در طول اسپرینت انجام دهد، بوده و مالکیت آن منحصراً متعلق به تیم توسعه است.

پایش پیشرفت اسپرینت

در هر مقطع زمانی از اسپرینت، مجموع کل کار باقیمانده در بکلاگ اسپرینت قابلمحاسبه است. تیم توسعه این مجموع کار باقیمانده را حداقل در هر اسکرام روزانه جهت تشخیص و راستی آزمایی دستیابی به هدف اسپرینت، پیگیری میکند. تیم توسعه با پیگیری کار باقیمانده در طول اسپرینت میتواند پیشرفت خود را مدیریت کند.

فرآورده

یک فرآورده مجموع تمام اقلام بکلاگ محصول تکمیلشده در یک اسپرینت به همراه فرآورده اسپرینتهای پیش از آن است. در انتهای یک اسپرینت، فرآوردهای جدید باید تکمیلشده باشد، به این مفهوم که قابلاستفاده و با «تعریف تکمیلشده۱۱» تیم اسکرام سازگار باشد.

این فرآورده باید قابلاستفاده باشد صرفنظر از اینکه مالک محصول حقیقتاً تصمیم به انتشار آن داشته باشد یا خیر.

شفافیت در مصنوعات

اسکرام بر شفافیت تکیه و تأکید دارد. تصمیمات ارزشآفرین و کنترلکننده ریسک بر مبنای مشاهده و درک وضعیت مصنوعات، اتخاذ میشوند.  این تصمیمات تا زمانی که شفافیت کافی و کامل است، قابل استناد هستند. در غیر این صورت این تصمیمات خدشهدار بوده و باعث کاهش ارزشآفرینی و افزایش ریسک خواهند شد.

اسکراممستر باید بهمنظور حصول اطمینان از شفاف بودن مصنوعات با مالک محصول، تیم توسعه و دیگر گروهها تعامل و همکاری کند. راهکارهایی برای مقابله با کمبود شفافیت وجود دارد؛ اسکراممستر باید به همه برای بکار بستن مناسبترین راهکار  مقابله با کمبود شفافیت، کمک کند. یک اسکراممستر میتواند با بررسی مصنوعات، استفاده از الگوهای سنجش شهودی، توجه کافی به گفتوگوها و مقایسه وقایع با نتایج مورد انتظار، هرگونه نقص در شفافیت را شناسایی کند.

وظیفه اسکراممستر کار با تیم اسکرام و سازمان جهت افزایش سطح شفافیت مصنوعات است. این کار معمولاً شامل یادگیری، متقاعد کردن و تغییر میشود. شفافیت یکشبه اتفاق نمیافتد بلکه مسیری است که باید پیموده شود.  

                                                

۲۰٫ Definition of Done  

۰۵

تعریف «تکمیل شده»

هنگامیکه یکقلم بکلاگ محصول یا یک فرآورده، «تکمیلشده» توصیف میشود، همه باید بدانند که منظور از «تکمیلشده» چیست.

گرچه این تعریف به ازای هر تیم اسکرام تفاوت محسوسی دارد، ولی اعضا بهمنظور تضمین شفافیت باید درک مشترکی از کاری که تکمیلشده تلقی میشود، داشته باشند. این تعریف «تکمیلشده» برای تیم اسکرام است و بهمنظور تشخیص اینکه چه زمانی کار بر روی فرآورده محصول کامل شده است، مورداستفاده قرار میگیرد.

چنین تعریفی میتواند برای تیم توسعه جهت تشخیص تعداد اقلام بکلاگ محصولی که میتواند در جلسه برنامهریزی اسپرینت انتخاب کند، راه گشا باشد. نهایت مطلوب هر اسپرینت، ارائه فرآوردههایی بالقوه قابلعرضه است که با تعریف «تکمیلشده» تیم اسکرام مطابقت داشته باشند.  

تیم توسعه در طی هر اسپرینت، تکهای از قابلیتهای محصول را ارائه میکند. این فرآورده قابلاستفاده است پس مالک محصول ممکن است بخواهد بیدرنگ آن را منتشر کند. درصورتیکه تعریف «تکمیلشده» بخشی از اصول، استانداردها و یا دستور عملهای سازمان توسعه باشد، تمامی تیمهای اسکرام موظفاند از آن بهعنوان یک حداقل پیروی کنند؛ اگر تعریفی از فرآورده «تکمیلشده» در دستور کار سازمان توسعه قرار نداشته باشد، تیم توسعه اسکرام باید یک تعریف «تکمیلشده» مناسب برای محصول معین کند. اگر چندین تیم اسکرام بر روی انتشار سامانه یا محصول موردنظر کار میکنند، باید همه باهم تعریف «تکمیلشده» را تدوین کنند.

هر فرآورده با فرآوردههای قبلی جهت اطمینان از عملکرد هماهنگشان، یکپارچهشده و بهصورت جامع آزمایش میشوند.

 انتظار میرود همانطور که تیمهای اسکرام رشد میکنند، تعاریف «تکمیلشده» آنها شامل ضوابط و معیارهای دقیقتری برای دستیابی به کیفیت بالاتر باشد. هر محصول یا سامانه باید یک تعریف از «تکمیلشده» که استانداردی برای کارهای انجامشده بر روی آن است، داشته باشد.

سخن آخر

اسکرام رایگان بوده و در این راهنما عرضهشده است. نقشها، مصنوعات، رویدادها و قوانین اسکرام تغییرناپذیر هستند و اگرچه پیادهسازی فقط بخشی از اسکرام امکانپذیر است، ولی نتیجه حاصل دیگر اسکرام نخواهد بود. اسکرام تنها با تمامیتش  موجودیت داشته و زمانی که ظرفی برای متدلوژیها، شگردها و روشهای دیگر باشد، خوب عمل خواهد کرد.

سپاسگزاری

اشخاص

از هزاران نفری که تاکنون به اسکرام کمک کردهاند، باید مخصوصاً به تعدادی از آنها که در ده سال اول مؤثر بودهاند اشاره کرد. قبل از همه جف سادرلند با جف مک کنا۱۱ مشغول کار بود، و از سوی دیگر کن شوئبر با مایک اسمیت۱۱ و کریس مارتین۱۳ باهم همکاری داشتند. 

بسیاری دیگر نیز طی سالهای بعد در این امر مشارکت داشتند که بدون کمک آنها، اسکرام به پالایش امروزی خود نمیرسید.  

                                                

۲۱٫ Jeff McKenna

۰۶

پیشینه  

نخستین بار، کن شوئبر و جف سادرلند اسکرام را بهصورت مشترک، در همایش OOPSLA۱۱ سال ۱۹۹۵ ارائه دادند. این ارائه، اساس ااً تجربیات سالهای قبل  کن و جف در مسیر اجرای اسکرام را مستند کرده بود.

تاریخچه اسکرام ظاهراً خیلی قدیمی تصور میشود. به احترام نخستین مجموعههایی که اسکرام در آنجا اجرا و محک خورد میتوان به Fidelity Investments و Inc و IDX )در حال حاضر GE Medical(، اشاره کرد.

این راهنما، اسکرامی که توسط جف سادرلند و کن شوئبر طی بیش از بیست سال، تقویت و توسعه دادهشده را مستند کرده است. دیگر منابع الگوها، فرآیندها و بینشی که باعث تکمیل چارچوب اسکرام میشوند را در اختیار شما قرار خواهند داد. این منابع باعث افزایش بهرهوری، ارزشآفرینی و خلاقیت میشوند.  

 

تاریخچه ی تغییرات

تغییرات بین سالهای ۳۱۰۲ و ۳۱۰۲

۰ سرفصل  جدید «ارزشهای اسکرام». وقتی ارزشهایی مانند تعهد، شجاعت، تمرکز، باز بودن و احترام، توسط تیم اسکرام مجسم و محقََق شود، ارکان شفافیت، بازرسی و سازگاری  اسکرام، پدیدار شده و موجب ایجاد اعتماد برای همه خواهد شد. اعضای تیم اسکرام وقتی با رویدادها، نقشها و مصنوعات اسکرام کار میکنند، این ارزشها را کشف کرده و یاد میگیرند.

استفادهی موفق از اسکرام بستگی به افزایش سطح مهارت  افراد در اُنُس با این پنج ارزش و بهکارگیری آنها دارد. همه افراد بهشخصه برای دستیابی به اهداف تیم اسکرام متعهد میشوند. اعضای تیم اسکرام شجاعت انجام کار  درست و دستوپنجه نرم کردن با مسائل دشوار را دارا هستند. همه بر روی کار  اسپرینت و اهداف تیم اسکرام متمرکز میشوند. اعضای تیم اسکرام و ذینفعان آنها با یکدیگر توافق دارند که نسبت به همهی کارها و چالشهای حین کار، باز عمل کنند. اعضای تیم اسکرام برای استقلال فردی و توانمندی یکدیگر احترام قائلاند.

                                                                                                                                                        

  1. Mike Smith
  2. Chris Martin
  3. OOPLSA Conference: Object-Oriented Programming, Systems, Languages & Applications Conference

۰۷

 

راهنمــای اسکــرام

راهنمــای اسکــرام

 

[caption id="attachment_1035" align="alignnone" width="600"][caption id="attachment_1035" align="aligncenter" width="600"]راهنمــای اسکــرامراهنمــای اسکــرام

راهنمــای اسکــرام[/caption]

 

راهنمــای اسکــرام

راهنمــای اسکــرام

راهنمــای اسکــرام[/caption]

طراحی سایت برج

طراحی سایت برج آرتمیس فرمانیه

طراحی سایت شرکت ساختمانی و برج ها

بنا به تجربیات ما در انجام پروژه های طراحی سایت شرکت ساختمانی و برج ها بیشترین و مهم ترین خواسته کارفرما ها حول محور فروش می باشد که ما در تمامی پروژه های خود سعی بر این داشتیم تا پاسخ گوی این خواسته باشیم و زمینه لازم برای سهولت بیشتر در فروش را فراهم کرده ایم.

.قسمت مهمی که در این سایت ها باید به آن توجه شود، گالری تصاویر می باشد زیرا طراحی سایت شرکت ساختمانی و برج ها و یا تاسیساتی عمدتا از تصاویر زیادی در سایت خود استفاده می کنند

طراحی سایت برج های مدرن برای برج ها جهت معرفی برند و نوع فعالیت به همراه آماده سازی بستر سایت برای موتور های جستجو در صنعت امروز یکی از مهم ترین فعالیت ها جهت پیشرفت در رقابت با رقبای داخلی و خارجی می باشد که این کار در شرکت طراحی سایت رایان طبیب با موفقیت به انجام رسیده است

طراحی سایت برج آرتمیس فرمانیه در سال ۱۳۹۵ توسط شرکت طراحی سایت رایان طبیب صورت پذیرفت جهت طراحی سایت برج آرتمیس فرمانیه از بروزترین تکنولوژی‌ها موجود در دنیای طراحی وب سایت استفاده شده است. تیم فنی شرکت طراحی سایت رایان طبیب همیشه برآن بوده است تا برای مشتریان خود طراحی سایت با کمترین هزینه و بالاترین کیفیت صورت پذیرد.

 

تکنولوژی‌های بکار رفته طراحی سایت برج :

  • PHP
  • OOP
  • GD lib
  • Mysql
  • HTML,HTML5
  • XHTML
  • CSS,CSS3
  • java Script
  • jQuery
  • AJAX
  • htaccess
  • Photoshop theme
  • Actionscript
  • Flash      

 

آدرس سایت برج آرتمیس فرمانیه : www.artemisfarmanieh.com

طراحی سایت رایان طبیب

طراحی وب سایت برج آرتمیس فرمانیه

 

طراحی سایت حضوری | طراحی سایت به صورت حضوری | طراحی سایت حضوری در تهران و تمامی شهرستان ها

طراحی سایت حضوری | طراحی سایت به صورت حضوری | طراحی سایت حضوری در تهران و تمامی شهرستان ها

 

طراحی سایت در حضور شما

طراحی وب سایت در محل شما

 

 

 

 

 

 

 

طراحی سایت حضوری | طراحی سایت به صورت حضوری | طراحی سایت حضوری در تهران و تمامی شهرستان ها

 

 

 

 

 

 

 

یکی دیگر از خدمات ما طراحی سایت بصورت حضوری یا (طراحی سایت حضوری) است.

مزایای این نوع طراحی سایت نسب به دیگر روش ها (غیر حضوری – آفلاین) در لیست زیر به شرح آمده است:

  • درک بهتر طراح از فضای مجموعه و در نتیجه طراحی سایت بر اساس نیاز واقعی مشتری
  • اعمال نظرات مدیران و اعضای شرکت در هنگام طراحی سایت
  • انجام کار به صورت گروهی
  • بالا رفتن چشم گیر سرعت انجام پروژه
  • بالا رفتن دقت انجام
  • آموزش نحوه کار کردن با سیستم مدیریت محتوا به متصدی (به روز رسان) سایت و پاسخ به تمامی سوالات آن

طراحی سایت حضوری و به صورت تمام وقت – پاره وقت انجام می گردد و هزینه آن به صورت ساعتی حساب می شود.

طراحی سایت حضوری

طراحی سایت به صورت حضوری

طراحی سایت حضوری در تهران و تمامی شهرستان ها

چگونه مدیران مالی‌ از ابزار مصور سازی بهره میبرند

چگونه مدیران مالی‌ از ابزار مصور سازی بهره میبرند

ظاهر مساله. راه و روشی‌ که داده‌ها ارائه می شوند بر ظرفیت و توانایی ما برای فهم آنها تاثیر می گذارد و بر میزان سرعت و راحتی‌ تولید اطلاعات موثر در تصمیم گیری‌‌های ما اثر می گذارد.
این به متخصصان مالی‌ کمک می کنند تا بیشترین منفعت را در حوزه‌های زیر ببرند:
•    در سرمایه گذاری در نرم افزارهایشان
•    در نقش آنها به عنوان کاربران داده مالی‌
•    به عنوان ارائه دهندگان داده‌های مالی‌ به دیگر قسمتهای کسب و کار
•    به عنوان دارندگان منبع مالی‌ برای بودجه و سرمایه گذاری در IT

چگونه مدیران مالی‌ از ابزار مصور سازی بهره میبرند

چگونه مدیران مالی از ابزار مصور سازی بهره میبرند

 

چرا باید مصورسازی داده برای من مهم باشد؟
David McCandless، نویسنده و طراح اطلاعات می‌گوید: “با مصورسازی اطلاعات، ما آن‌ را به یک چشم انداز تبدیل می‌کنیم که چشم میتواند ببیند، یک جور نقشهٔ اطلاعاتی. وقتی‌ که شما در اطلاعات گم شده اید، نقشه میتواند مفید باشد." به عبارت ساده، مصورسازی داده، یک راه بهتر برای نمایش اطلاعاتی است که شما و دیگران جمع آوری کرده اید. به جای نگاه کردن به یک لیست طولانی از اعداد و ارقام، این روش معنی بصری به اطلاعات میافزاید. این میتواند با برجسته کردن برخی‌ مناطق بر روی نقشه، ایجاد نمودارهای شهودی، یا از طریق نمایش روند رشد روی گراف‌ها باشد.
برای سازمان شما، ،مصورسازی داده میتواند اطلاعاتی را که برای فروش، عملیات تولید و بخش‌های دیگر نیاز دارید، فراهم کند. مدیران فروش میتوانند از ابزار مصورسازی برای تسهیل  نظارت بر تغییرات شاخص‌های کلیدی عملکرد تیم‌ خود استفاده کنند. مصور سازی میتواند به سرعت مشاهده عملیات و بهبود تنگناها کمک کند در حالیکه تولید میتواند از آن‌ برای اندازه گیری و مشاهده نواقص و واریانس محصولات استفاده کند.
در اصل، مصورسازی داده‎ها، یک بینش واقعی‌ از اطلاعات پیچیده ارائه میدهد که هم عملی‌ و هم جذاب است. به عنوان مثال، جنرال الکتریک، کل یک وبسایت را برای نمایش داده‌های حاصل از تحقیقات و مطالعات خود اختصاص داده بود. این نوع نمایش پیشرفت و تعاملی، حجم انبوهی از داده‌ها را به شکلی‌ که نه تنها زیبا و جذاب، بلکه بسیار آموزنده نیز بود به ناظران خارجی‌ ارائه میداد. در حالی‌ که جنرال الکتریک به احتمال زیاد با استفاده از طراحان داخلی‌ خود، آن‌ را تولید کرده بود، اما خبر خوب اینکه طیف گسترده‌ای از محصولات وجود دارد که تجزیه تحلیل مشابه این را با قیمت مقرون به صرفه انجام میدهد و به کارکنان امکان دسترسی‌ به توابع قدرتمند داده‌ای میدهند. برای فعالان حوزه مالی‌ احتمالات وسیعی وجود دارد که یک سر آن ابزار مصورسازی و در انتهای دیگر آن‌، ابزار زیباسازی محصولات وجود دارد. در این میان، ابزار مصور سازی به شکل نرم افزارهایی برای تجزیه تحلیل داده، اطلاعات کسب و کار و مدیریت عملکرد وجود دارد. مثل Tagetik
نرم افزارهای CPM چه منفعتی برای مدیران مالی‌ دارد؟
برای زنده ماندن در سرزمین به سرعت در حال تغییر کسب و کارهای امروزی، شرکتها باید مهارت‌های استثنایی را در برنامه ریزی مالی برای آینده استفاده کنند. اما عدم اطمینان از ثبات اقتصادی، پیش بینی‎های دقیق را سخت تر از همیشه می‌کند.
از لحاظ تاریخی‌، استفاده از تحلیل‌ها و سیستم‌های BI و CPM برای پیدا کردن اطلاعات مورد نیاز، بستگی به مشارکت IT داشته است اما برخی‌ از فروشندگان نرم افزار در حال ارائه محصولاتی هستند که کاربر با یک منوی سلف سرویس میتواند به ابزار مصورسازی دسترسی‌ داشته باشد. تحقیقات گروه Aberdeen نشان میدهد که جایی‌ که ابزار بصری تعاملی به کارمندان اجازه کاوش و دست کاری داده‌ها را میدهد، آن دسته از کارکنان بهتر میتوانند بر اساس واقعیت کسب و کار تصمیم گیری کنند و استفاده از نرم افزار در سراسر کسب و کار موثرتر خواهد بود. شاید وقت آن‌ رسیده است که متخصصان حوزه مالی‌ انتظار بیشتری از فروشندگان نرم افزار و محصولات آنها داشته باشند. سیستم‌های پیشرفت حسابداری و ابزار تحلیلی که امروزه در دسترس هستند به مدیران مالی‌ اجازه میدهد تا اطلاعات پیچیده مالی‌ را به سرعت دریافت کنند، در حالی‌ که موقعیت آنها برای کمک به مدیران  درک بهتری از داده‌ها به آنها میدهد و روند دستیابی به اهداف شرکت را سرعت می‌بخشد.
برنامه ریزی، بودجه بندی و پیش بینی‌ با یک نرم‌افزار درست CPM میتواند موفق باشد.
ابزار قدرتمند BI میتواند به تمرکز زدایی سازمان، بهینه سازی گردش کار و دسترسی‌ مدیران مالی‌ به داده‌ها و تحلیل‎ها در زمان واقعی‌ کمک کند. استفاده از سیستم‌های بر پایه کلود (ابری)، میتواند باعث کاهش یا از بین بردن نیاز برای سرمایه گذاری در سخت افزار و متخصصان فنی برای حفظ، تعمیرات و ارتقأ سیستم‌ها شود. در انتهای روز، شرکتها نیاز به یک مدیریت مالی قدرتمند دارند تا به دقت بودجه را برنامه ریزی و پیش بینی‌ کند.
مدیران مالی‌ نیاز دارند که بتوانند به بینش درستی‌ در سراسر فرآیند کسب و کار برسند تا بتوانند راهی‌ برای ارائه پاسخ به سوالات پیچیده پیدا کنند نه اینکه به راحتی‌ از گزارش‌های استاندارد استفاده کنند، چون این روش در کسب و کار امروزه موفق نخواهد بود.
داده‌های من زیبا به نظر می‎رسند، حالا چه؟
صرف‎نظر از اینکه داده‌های شما چقدر زیبا و واضح است، بزرگترین چیزی که در رابطه با مصورسازی داده باید به خاطر داشته باشید این است که این کاملا بستگی به شما دارد که با دیدی که به دست آورده اید، می‌خواهید چکار کنید.
فقط به اطلاعات نگاه نکنید، هرچند که خیلی‌ زیبا باشد.
در مورد آن‌ فکر کنید و اقدام لازم را انجام دهید.
و سپس، همهٔ این مراحل را دوباره و دوباره تکرار کنید.
تنها از طریق یک فرایند تکرار شونده میتوانید به ارزش واقعی‌ آن‌ پی‌ ببرید. و اگر این به خوبی توسط تیمی که پشت کسب و کار شما قرار دارد انجام شود، شما میتوانید به بینش لازم برای بهبود عملیات و به دست آوردن یک مزیت رقابتی برسید.

منبع:

SmartDataCollective

 

 

مطالب مرتبط : 

داشبورد مدیریتی-آنالیز اطلاعات

داشبورد مدیریتی-آنالیز اطلاعات

داشبورد مدیریتی-آنالیز اطلاعات


داشبورد مدیریتی-آنالیز اطلاعات

 

داشبورد مدیریتی چیست؟

 

 

 

مجموعه ابزارها و سرویس هایی است که به شما برای نمایش گرافیکی اطلاعات کمک می کند.

در سیستم های اطلاعات مدیریت، داشبورد ارائه گرافیکی مهم ترین اطلاعات مورد نیاز برای رسیدن به یک یا چند هدف مشخص است؛ که در یک صفحه با دقت و نظم چیده شده اند، تا مدیران بتوانند با یک نگاه وضعیت موجود را نظارت کنند.


داشبورد مدیریتی-آنالیز اطلاعات

 

شما نمی توانید چیزی را که اندازه گیری نمی کنید، مدیریت کنید!

F. John Reh

 

داشبورد معمولا از مجموعه ای از عناصر گرافیکی تشکیل شده است و قادر به پیوستن به منابع متنوع می باشد، یعنی اطلاعات را از بانک های اطلاعاتی موجود در سازمان استخراج کرده و به صورت یکپارچه در یک صفحه، نمایش می دهد.داشبورد می تواند برای تمامی بخش های سازمان در نظر گرفته شود، مثل: منابع انسانی، استخدام، فروش، عملیات، امنیت، فناوری اطلاعات، مدیریت پروژه، مدیریت ارتباط با مشتری و غیره.

داشبوردهای مدیریتی تا حدودی شبیه داشبورد اتومبیل هستند که میزان کیلومتر طی شده، دمای آب رادیاتور، میزان بنزین باقی مانده، سرعت، وضعیت ایمنی و… را در یک پنل کوچک، جلوی چشم راننده ارائه می دهد، همچنین مدیران می توانند، میزان فروش در لحظه، میزان کار پرسنل، سود واقعی و هزینه های جاری و هر اطلاعات دیگری که در مورد شرکت خود نیاز دارند را در یک صفحه در قالب تصویر و نمودارهای مختلف مشاهده کنند.

چیزی که در بین داشبورد مدیریتی و داشبورد خودرو مشترک است این است که در هر دو شاخص های عملکردی کلیدی که برای کاربر حیاتی است را نمایش می دهند. سازماندهی و ارائه اطلاعات را به عهده دارند و باعث می شوند اطلاعات آسان خوانده و مشاهده شوند.

 

داشبورد مدیریتی-آنالیز اطلاعات

داشبورد مدیریتی-آنالیز اطلاعات

 

در تعریف کلی، داشبورد یک صفحه نمایش اطلاعات است که در یک دسترسی سریع به شما در مورد آنچه در سازمان اتفاق می افتد، آگاهی کامل می دهد.

 

 

داشبورد هنگامی که درست طراحی شده باشد می تواند ابزاری قدرتمند و منحصر به فرد برای نظارت بر عملکرد سازمان در یک نگاه باشد. اطلاعات مربوط به زمان گذشته و حال را گردآوری می کند، امکان پیش بینی آینده را فراهم می سازد و اطلاعات مورد نیاز مدیران را در اختیار آنها قرار می دهد، دسترسی به اطلاعات کسب و کار را آسان می کند و اغلب بهترین راه برای به دست آوردن بینش به عملیات و عملکرد سازمان است. با استفاده از داشبورد، مدیران و مدیران ارشد سازمان ها می توانند به سادگی در یک محیط پویا و ساده، بر شاخص های عملکردی سازمان، بخش یا واحد خود نظارت کامل و به روز داشته باشند.

 

آیا داشبورد همان گزارش ساز است؟

اغلب برداشتی که از داشبورد می شود این است که همان نرم افزار گزارش ساز است، در صورتی که این دو ماهیت متفاوتی داشته و اصلاً قابل مقایسه با یکدیگر نیستند. زیرا هر کدام کاربردهای مختلفی دارند، داشبورد روشی است برای ارائه تصویری از اطلاعات که یک دید کلی به مخاطب داده و می توان بر مبنای آن تصمیم گیری کرد، اما گزارش سازها نرم افزارهایی هستند برای تهیه و طراحی گزارش در سطوح مختلف. گزارش ساز یک نرم افزار و یک ابزار است ولی داشبورد یک روش ارائه اطلاعات است، پس این دو قابل مقایسه با هم نمی باشند.

تفاوت داشبورد با گزارش های سنتی:

جهت بررسی تفاوت های داشبورد با گزارش های سنتی که غالباً با ابزارهایی مثل گزارش ساز تهیه می شوند ویژگی های هر یک از آنها را مورد بررسی قرار می دهیم و به مقایسه آنها می پردازیم. داشبورد و گزارش های سنتی برای تعامل داده ها و اطلاعات مورد استفاده قرار می گیرند. اما تفاوت های زیادی بین آنها وجود دارد.

 

داشبورد مدیریتی ارائه تصویری از اطلاعات مهم مورد نیاز است برای رسیدن به یک یا چند هدف که بر روی صفحه نمایش کامپیوتر نشان داده می شود و در یک نگاه بر تمامی امور نظارت کرد.

 

 

گزارش های سنتی که غالباً با ابزارهایی مثل گزارش ساز ساخته می شوند. ارائه دهنده گزارش هایی هستند با اطلاعات و جزئیات بیشتر، که برای بررسی نکات عمیق و رسیدن به جزئیات کار مورد استفاده قرار می گیرند.

 

داشبورد مدیریتی در مقایسه با گزارش های سنتی

داشبورد مدیریتی در مقایسه با گزارش های سنتی

ویژگی های اصلی داشبورد مدیریتی

  1. دسترسی به اطلاعات حیاتی کسب و کار
  2. ساده بودن و درک سریع بصری
  3. برجسته سازی (highlight) نقاط کلیدی مانند ماکزیمم، مینیمم، خارج از رنج و بحرانی
  4. حذف جزئیات تا حد امکان

 

گزارش های سنتی

گزارش های سنتی

ویژگی های اصلی گزارش های سنتی

  1. نمایش جزئیات بیشتر در مورد موضوع مورد نظر
  2. مستند سازی و بایگانی نمودن اطلاعات
  3. دسترسی به اطلاعات بیشتر و دقیق تر

داشبوردها بر KPI ها و موارد خاص تمرکز می کنند و اطلاعات مورد نیاز ما را در قالب نمودار و اجزای گرافیکی در اختیارمان قرار می دهند، اما به این معنی نیست که در داشبورد جدول وجود ندارد. با داشبورد سریع و ساده به اطلاعات مورد نیازمان دسترسی پیدا می کنیم و با یک نگاه کلی می توانیم آنها را درک کنیم. هدف ما از استفاده داشبورد دیدن تصویری از اطلاعات جهت تصمیم گیری برای رسیدن به اهداف در کمترین زمان است، اما برای دیدن جزئیات بیشتر در مورد یک موضوع مورد نظر، باید به گزارش های سنتی رجوع کرد، گزارش های سنتی عمق اطلاعات را نشان داده و نیاز به توجه و دقت عمیق تری دارند و عموماً ترکیبی از اعداد و جداول هستند اما، وجود نمودار در این گزارش ها موضوع بعیدی نیست.

 

داشبورد مدیریتی-آنالیز اطلاعات

داشبورد مدیریتی-آنالیز اطلاعات

 

 

گزارش های سنتی

گزارش های سنتی

 

یکی از مهم ترین خصوصیات داشبورد مصور سازی اطلاعات است و یکی از مهم ترین خصوصیات گزارش های سنتی بررسی جزئیات بیشتر اطلاعات در سطوح مختلف سازمان است.

 

شایان ذکر است که طراحی داشبوردهای موثر و غنی سازی شده از داده های صحیح و به موقع، یکی از مهمترین قسمتهای راهکارهای هوشمندی کسب وکار می باشد.

 

بطور کلی بخش مدیریت گزارشات یا به تعبیری دیگر ((داشبوردهای مدیریتی))، یک سیستم تحت وب است که داده‌های محیطی در سطح سازمان را جمع‌آوری و تبادلات داده ای و عملیات سازمانی را ثبت می‌کند و سپس آنها را براساس معیارهای مدنظر مدیران سازمان فیلتر، سازمان‌دهی و انتخاب می‌کند وبه عنوان اطلاعات در یک قالب بسیار ساده و غیر پیچیده به کاربر مربوطه ارائه می‌دهد.ضمن اینکه محیطی امن را جهت دسترسی و بررسی یکجا و یکپارچه اطلاعات سازمان برای مدیران فراهم می‌آورد تا اطلاعات مورد نیاز خود را در قالب انواع نمودارها و جداول اطلاعاتی تولید کرده و در اختیار داشته باشند.

 

داشبورد مدیریتی-آنالیز اطلاعات

داشبورد مدیریتی-آنالیز اطلاعات

 

متاسفانه یکی از بزرگترین مشکلات یک سازمان کمبود اطلاعات دقیق و بموقع و لحظه ای می باشد که با در نظر گرفتن این موضوع قابل توجه, طبیعتاً مدیران برای تصمیم گیری تحت فشار و استرس زیادی قرار می گیرند که در نتیجه بر اساس یک تصمیم گیری سعی و خطا مجبور به پذیرفتن ریسک هایی می شوند. این ریسک ها عمدتاً باعث از دست رفتن یکسری از منابع، سودها و منافع کسب و کار می شوند.

 

بنابراین اینجاست که ضرورت وجود ابزاری دقیق و هوشمند همچون ((داشبوردهای مدیریتی)) احساس میشود تا  امکان مدیریت و دستیابی به داده ها و همچنین شفاف سازی و تحلیل داده ها را در زمان و هزینه کمتر امکان پذیر ساخته و در نتیجه مدیران را در جهت تصمیم گیری های صحیح و بموقع در خصوص منافع سازمان یاری رساند.

 

داشبورد مدیریتی-آنالیز اطلاعات

داشبورد مدیریتی-آنالیز اطلاعات

 

 

داشبورد راه حلی است جامع برای کلیه سازمانها و شرکتها به منظور نظارت بر وضعیت موجود در واحدهای مختلف است

 

 داشبورد بخشی از یک نرم افزار کاربردی است که با بازیابی داده های سازمان ، کنترل و مانیتورینگ فرآیندهای تجاری را ساده تر می کند

 

داشبورد مهمترین ابزاری هست که یک مدیر هوشمند و عاقل باید داشته باشد، تا به صورت بلادرنگ از آنچه در سازمان می گذرد آگاه شود

 

در این راستا می توان از کامپوننت های DashboardViewer و DashboardDesigner ارائه شده توسط رایان طبیب نام برد که  از جمله کامپوننت های بسیار کاربردی بوده و در سیستم های نرم افزاری در سطح شرکت ها و سازمان ها کاربرد بسیار ویژه ای را داشته واستفاده از این بخش از سیستم نرم افزاری مدیران ارشد سازمان ها را قادر می سازد تا به سادگی در یک محیط زیبا و غیر پیچیده ، بر شاخصهای عملکردی سازمان ، بخش ویا واحدخود نظارت کامل و به روزی داشته باشند.

 

از طرفی برخی از کاربران اصلی استفاده کننده از داشبوردها، زمان زیادی از روز را خارج از محل کارشان می باشند، بنابراین داشبورد مدیریتی این امکان را برایشان میسر می کند که از راه دور به اطلاعات مورد نظرشان دسترسی داشته باشند. (که البته دسترسی به داشبوردها ی اطلاعاتی سازمان از راه دور، به نوع پیاده سازی نرم افزار، (ویندوز یا وب اپلیکیشن بودن آن و همچنین میزان سطوح دسترسی کاربر به اطلاعات سازمان بستگی دارد )

 

در کسب و کارهای هوشمند سه نوع داشبورد مدیریتی قابل ایجاد و مدیریت می باشد که عبارتند از :

 

  • داشبوردهای استراتژیک

این داشبوردها برای مقایسه وضعیت سازمان نسبت به اهداف جهت بازبینی کلی و سریع وضعیت کنونی سازمان بکار برده می شوند. اینگونه داشبوردها قالباً در حوزه اسکورکاردها ( مدیریت عملکرد) قرار می گیرند.

 

  • داشبوردهای عملیاتی

این داشبوردها برای پایش عملیات های حیاتی سازمان جهت کنترل صحت انجام امور و پروژه ها بکار برده می شوند. اغلب این داشبوردها به صورت لحظه ای، برای پیگیری و مشاهده نتایج عملکردها کاربرد دارند. 

 

  • داشبوردهای تحلیلی

این داشبوردها برای کمک در تصمیم گیرها و تصمیم سازی ها جهت بازبینی و مقایسه اطلاعات سنواتی سازمان بکار برده می شوند. این داشبوردها که به آنها داشبوردهای تاکتیکی نیز گفته میشود برای تحلیل عملکردها و یا پیگیری فرایندهاو پروژه های خاص یک واحد یا یک موضوع کاربرد دارد.

 

 

داشبورد مدیریتی-آنالیز اطلاعات

داشبورد مدیریتی-آنالیز اطلاعات

 

بطور خلاصه باید گفت که با استفاده از ابزار داشبورد، امکان تعریف شاخص ها با توجه به نیاز هر سازمان فراهم می گردد و بسته به نوع و ماهیت شاخص های تعریف شده، اطلاعات از پایگاه داده و سایر انباره های داده، به صورت لحظه ای یا دوره ای، بازیابی و در قالب ها و نمودارهای از پیش تعریف شده به نمایش در می آید. ابزار داشبورد ، با ملموس تر نمودن اطلاعات، تسهیل در مشاهده و گروه بندی اطلاعات، امکان اندازه گیری عملکرد سازمان و مقایسه آن با وضعیت برنامه ریزی شده را فراهم می کند.

 

از آنجائیکه داشبورد نقاط نامطلوب سازمان را بسادگی نشان می دهد، مدیران بمحض اطلاع از وضعیت نا بسامان آگاه می شوند. در حقیقت نمونه های زیادی وجود دارد که داشبورد ها موجب علاج واقعه قبل از وقوع  شده اند با استفاده از این سیستم مدیران ارشد سازمان می توانند به سادگی به اطلاعات مورد نیاز دست یابند و در عین حال اطلاعات را آنالیز کنند وبر شاخص های عملکردی بخش و یا واحد خود نظارت کامل و برخط داشته باشند. 

 

جمع بندی

داشبورد ها در تجزیه و تحلیل کردن داده ها و ارائه اطلاعات جهت رسیدن به اهداف کسب و کار، بسیار کارآمد هستند. با داشبورد، اتفاق های افتاده در سازمان را در کمترین زمان می توان نظارت کرد و بر اساس آن تصمیمات موثری اتخاذ کرد. اما بررسی کردن گزارش های سنتی به زمان بیشتری نیاز دارد. در نتیجه گزارش های سنتی برای نظارت سریع و تصمیم گیری مورد استفاده قرار نمی گیرید، بلکه برای دیدن جزئیات بیشتر کارها و بررسی های جزئی تر قابل استفاده می باشند.

 

رایان طبیب

 

شما نمی توانید چیزی را که اندازه گیری نمی کنید، مدیریت کنید!

F. John Reh

 

 

ما چه خدماتی ارائه می دهیم؟

محصولات و خدمات رایان طبیب در زمینه داشبوردهای مدیریتی و آنالیز اطلاعات 

 

ابزار

ارائه نرم افزار مصورسازی داده ها، آنالیز اطلاعات و ساخت داشبورد مدیریتی

نرم افزار آنالیز اطلاعات و ساخت داشبورد RayanDash ساده ترین و یکی از بهترین نرم افزارهای مصورسازی اطلاعات موجود

 

پیاده سازی

اتصال نرم افزار به پایگاه های داده شما، تشکیل انباره داده و مدل سازی متریک ها و شاخص های کلیدی عملکرد

 

مشاوره

مشاوره جهت طراحی و پیاده سازی بهینه مدل ها، تجمیع اطلاعات، ساخت بعدها و دادگان ها و طراحی شاخص ها

 

تحلیل شاخص ها

تحلیل و طراحی شاخص های کسب و کار مانند منابع انسانی، بازاریابی، فروش، مالی و … توسط مشاورین خبره و متخصص در هر بخش

 

زیبایی، سادگی و قدرت را همزمان تجربه کنید!

 

تخصص ما، مصورسازی اطلاعات است.

اکثر نرم افزار های مدیریتی دنیا با دیدگاه مهندسی نرم افزار و برنامه نویسی تولید شده اند در صورتی که برای طراحی این دسته نرم افزارها، بیشتر از دانش برنامه نویسی، به تفکر اطلاعاتی و مدیریتی داده محور نیاز است.

طراحی، نیازسنجی و پیاده سازی RayanDash توسط کارشناسان متخصص در امور مدیریت اطلاعات، آمار و داده پردازی، متخصصان مصورسازی اطلاعات و برنامه نویسان خبره انجام شده است، تا بهترین تجربه را در اختیار کاربران آن قرار دهد.

 

به راهنمایی نیاز دارید؟

با کارشناسان ما در شرکت تماس بگیرید تا شما را راهنمایی کنند.

مشاوره رایگان, همین حالا با ما تماس بگیرید

۰۹۱۲۵۷۹۰۹۰۲

۶۶۴۲۱۱۶۴

 

مطالب مرتبط : 

چگونه مدیران مالی‌ از ابزار مصور سازی بهره میبرند

طراحی سایت | طراحی وب سایت | بهینه سازی سایت | سئو سایت | طراحی فروشگاه الکترونیکی

طراحی سایت دیجی کالا – فروشگاه ساز دیجی کالا

طراحی سایت دیجی کالا – فروشگاه ساز دیجی کالاطراحی سایت دیجی کالا – فروشگاه ساز دیجی کالاطراحی سایت دیجی کالا – فروشگاه ساز دیجی کالا